Je zit rustig op de bank en ineens schiet er een gedachte door je hoofd. Misschien denk je aan een gesprek van gisteren, een afspraak van morgen of iets waar je je zorgen over maakt.

Je hebt er niet bewust voor gekozen om eraan te denken. De gedachte lijkt gewoon te verschijnen.

Soms is dat prettig. Je krijgt een goed idee, herinnert je een bijzonder moment of bedenkt ineens een oplossing voor een probleem.

Maar gedachten kunnen ook lastig zijn.

Misschien blijf je piekeren over iets wat je hebt gezegd. Of je hebt regelmatig de gedachte dat je niet goed genoeg bent, terwijl je met je verstand weet dat daar weinig reden voor is.

Waar komen onze gedachten eigenlijk vandaan? En waarom blijven sommige gedachten en overtuigingen steeds terugkomen?

Om dat te begrijpen, is het interessant om te kijken naar hoe ons brein informatie verwerkt, hoe ervaringen invloed hebben op verwachtingen en waarom gedachten niet altijd bewust worden aangestuurd.

Waar komen onze gedachten vandaan?

Onze hersenen zijn voortdurend actief.

Ze verwerken informatie uit de omgeving, signalen vanuit het lichaam, herinneringen en verwachtingen.

Ook wanneer je niet bewust bezig bent met het oplossen van een probleem, vinden er allerlei mentale processen plaats.

Misschien herken je dat je tijdens het wandelen opeens een idee krijgt.

Of dat je onder de douche ineens denkt aan iets wat je eerder die dag hebt meegemaakt.

Gedachten kunnen dus ontstaan zonder dat je bewust besluit om aan een bepaald onderwerp te denken.

Er is niet één afzonderlijk gebied in de hersenen waar alle gedachten worden gemaakt.

Bij denken zijn verschillende hersennetwerken betrokken, afhankelijk van wat je doet, ervaart en waar je aandacht naartoe gaat.

Waarom denken we ook wanneer we niets doen?

Misschien verwacht je dat je hoofd rustig wordt wanneer je even geen taak hebt.

Maar juist op zulke momenten kunnen gedachten vanzelf opkomen.

Je denkt aan jezelf, andere mensen, herinneringen of toekomstige gebeurtenissen.

Onderzoekers bestuderen dit onder andere in relatie tot het default mode network.

Dit is een netwerk van hersengebieden dat betrokken is bij verschillende vormen van intern gericht denken.

Denk bijvoorbeeld aan herinneringen ophalen, nadenken over jezelf en je voorstellen wat er in de toekomst zou kunnen gebeuren.

Dat betekent niet dat dit netwerk een soort gedachtenmachine is die zelfstandig je hele leven bestuurt.

Het is één onderdeel van complexe hersenprocessen.

Waarom kan je hoofd zo druk zijn?

Ons brein helpt ons voortdurend om informatie te ordenen, verbanden te leggen en verwachtingen te vormen.

Dat is nuttig.

Je kunt daardoor plannen maken, leren van eerdere ervaringen en je voorbereiden op toekomstige situaties.

Maar wanneer je voortdurend probeert mogelijke problemen te voorspellen, kan hetzelfde vermogen ook tot piekeren leiden.

Je hoofd blijft dan bezig met vragen waarop je nog geen definitief antwoord kunt krijgen.

Hoe beïnvloeden eerdere ervaringen je gedachten?

Vanaf onze geboorte leren we voortdurend.

We herkennen gezichten, ontwikkelen taal, leren bewegen en ontdekken hoe andere mensen op ons reageren.

Door ervaringen ontstaan verwachtingen.

Wanneer je bijvoorbeeld vaak hebt meegemaakt dat een bepaalde handeling tot een prettig resultaat leidt, zul je eerder geneigd zijn die opnieuw uit te voeren.

Ook moeilijke ervaringen kunnen verwachtingen beïnvloeden.

Misschien heb je vroeger regelmatig kritiek gekregen wanneer je een fout maakte.

Later kun je daardoor extra gespannen worden wanneer iemand je werk beoordeelt.

Je denkt misschien:

Ik moet het perfect doen.

Of:

Als ik een fout maak, vinden ze mij niet goed genoeg.

Die gedachten kunnen heel vanzelfsprekend voelen.

Toch zijn het niet altijd feiten. Het kunnen overtuigingen zijn die je in de loop van je leven hebt ontwikkeld.

Hoe ontstaan overtuigingen in de kindertijd?

Kinderen ontwikkelen zich in de eerste levensjaren bijzonder snel.

Ze leren taal, sociale vaardigheden en steeds complexere manieren om hun omgeving te begrijpen.

Daarbij spelen lichamelijke ontwikkeling, ervaringen, opvoeding en de omgeving een belangrijke rol.

Ook de reacties van volwassenen kunnen invloed hebben op het zelfbeeld van een kind.

Stel je voor dat een kind regelmatig hoort:

Wat ben jij toch onhandig.

Misschien ontwikkelt het daardoor de verwachting dat het bepaalde dingen niet goed kan.

Maar dat hoeft niet altijd te gebeuren.

Hoe een kind een opmerking verwerkt, hangt af van veel factoren, waaronder de relatie met de volwassene, andere ervaringen en de bredere omgeving.

Zijn de eerste zeven levensjaren bepalend voor de rest van je leven?

Soms wordt beweerd dat kinderen tot ongeveer hun zevende levensjaar voortdurend in een soort hypnotische toestand verkeren.

Daarbij wordt verwezen naar hersengolven en de ontwikkeling van het onderbewuste.

Die voorstelling is wetenschappelijk te eenvoudig.

De hersenen van kinderen ontwikkelen zich inderdaad sterk, maar er bestaat geen duidelijke grens op zevenjarige leeftijd waarna het leren plotseling verandert.

Ook zijn hersengolven niet voldoende om te concluderen dat een kind zich in dezelfde toestand bevindt als iemand tijdens hypnose.

Vroege ervaringen kunnen belangrijk zijn, maar bepalen niet onveranderlijk hoe iemand later denkt of reageert.

Mensen blijven hun hele leven leren.

Waarom geloven we soms gedachten die niet kloppen?

Wanneer je een gedachte vaak hebt gehad, kan deze vertrouwd gaan voelen.

Misschien denk je regelmatig:

Ik ben slecht in moeilijke gesprekken.

Of:

Andere mensen zijn zelfverzekerder dan ik.

Wanneer zulke gedachten lang aanwezig zijn, kun je ze gaan beschouwen als eigenschappen die nu eenmaal bij je horen.

Je gaat dan misschien situaties vermijden waarin je een moeilijk gesprek moet voeren.

Daardoor krijg je minder mogelijkheden om te ontdekken dat je het misschien beter kunt dan je dacht.

Zo kunnen gedachten en gedrag elkaar versterken.

Een gedachte is niet hetzelfde als een feit

Stel je voor dat je een presentatie moet geven.

Je denkt:

Dit gaat helemaal mis.

Je merkt spanning in je buik en begint aan jezelf te twijfelen.

Maar op dat moment is de presentatie nog niet begonnen.

De gedachte is een verwachting, geen vaststaande uitkomst.

Het kan helpen om dat onderscheid te herkennen.

Je hoeft niet iedere gedachte onmiddellijk te geloven, ook wanneer deze heel overtuigend voelt.

Wat zijn automatische gedachten?

De Britse gezondheidsdienst NHS legt uit hoe automatische gedachten kunnen ontstaan en hoe je niet-helpende denkpatronen leert herkennen.

Automatische gedachten zijn gedachten die snel en vaak zonder bewuste inspanning opkomen.

Ze kunnen positief, neutraal of negatief zijn.

Bijvoorbeeld:

Dat ziet er gezellig uit.

Ik moet straks nog boodschappen doen.

Of:

Ze vinden mij vast niet aardig.

Veel automatische gedachten zijn nuttig.

Ze helpen je om snel op situaties te reageren.

Maar sommige gedachten kunnen onnodig spanning oproepen.

Hoe ontstaat een automatisch patroon?

Stel je voor dat je in een gesprek merkt dat de ander weinig zegt.

Je denkt onmiddellijk:

Die persoon is boos op mij.

Je voelt onzekerheid en gaat extra je best doen om aardig te zijn.

Wanneer dit vaker gebeurt, kan het een vertrouwd patroon worden.

Misschien merk je niet eens meer dat er een gedachte aan je gedrag voorafging.

Je reageert dan bijna automatisch.

Door het patroon te onderzoeken, kun je leren om andere verklaringen te overwegen.

Misschien is de ander moe, afgeleid of met iets anders bezig.

De strategie achter onze gedachten

In mijn werk als hypnotherapeut vind ik het interessant om niet alleen te kijken naar de inhoud van gedachten, maar ook naar hun mogelijke functie.

Stel je voor dat je voortdurend probeert vooruit te denken.

Je bedenkt wat er mis zou kunnen gaan en hoe je dat kunt voorkomen.

Misschien probeer je daarmee zekerheid te creëren.

Of je analyseert gesprekken achteraf omdat je bang bent om afgewezen te worden.

Achter een terugkerend denkpatroon kan dus een begrijpelijk verlangen schuilgaan.

Bijvoorbeeld naar veiligheid, waardering, verbinding of controle.

De behoefte achter een gedachtepatroon kan begrijpelijk zijn, terwijl de manier waarop je ermee omgaat je op langere termijn beperkt.

Dat betekent niet dat iedere gedachte een verborgen bedoeling heeft.

Veel gedachten ontstaan spontaan of hangen samen met gewone mentale processen.

Maar wanneer bepaalde denkpatronen telkens spanning veroorzaken, kan het nuttig zijn om te onderzoeken wat je ermee probeert te bereiken.

Waarom kan piekeren zo hardnekkig worden?

Piekeren lijkt soms op problemen oplossen.

Je denkt na over mogelijke risico’s en probeert je zo goed mogelijk voor te bereiden.

Maar er ontstaat een verschil wanneer je steeds opnieuw dezelfde onzekerheid onderzoekt zonder verder te komen.

Bijvoorbeeld:

Wat als mijn collega boos wordt?

Wat als ik iets verkeerd zeg?

Wat als ons gesprek daarna nooit meer hetzelfde wordt?

Je zoekt zekerheid over iets wat nog niet is gebeurd.

Omdat die zekerheid niet beschikbaar is, ontstaan er steeds nieuwe vragen.

Piekeren kan dan veel tijd en energie kosten.

Het kan helpen om te onderzoeken of je op dit moment daadwerkelijk iets kunt doen.

Wanneer dat niet zo is, kun je oefenen om je aandacht weer te richten op wat er nu gebeurt.

Wat hebben lichamelijke reacties met gedachten te maken?

Gedachten en lichamelijke reacties kunnen elkaar beïnvloeden.

Wanneer je bijvoorbeeld denkt aan een spannend gesprek, kun je merken dat je hartslag toeneemt.

Misschien spannen je schouders zich aan of verandert je ademhaling.

Het autonome zenuwstelsel speelt hierbij een rol.

Andersom kunnen lichamelijke signalen ook invloed hebben op je gedachten.

Wanneer je hart sneller klopt en je daar erg van schrikt, kun je bijvoorbeeld denken dat er iets mis is.

Die gedachte kan opnieuw spanning oproepen.

Zo ontstaat een wisselwerking tussen denken, voelen en lichamelijke reacties.

Gedachten ontstaan niet alleen vanuit bewuste keuzes

Soms hoor je dat je simpelweg anders moet denken om je beter te voelen.

Maar zo eenvoudig is het niet altijd.

Gedachten worden beïnvloed door meerdere processen, waaronder aandacht, herinneringen, emoties en lichamelijke toestand.

Het is daarom niet realistisch om te verwachten dat je al je gedachten bewust kunt kiezen.

Wel kun je leren om anders om te gaan met gedachten die opkomen.

Kun je negatieve gedachten uitschakelen?

Misschien heb je geprobeerd om negatieve gedachten zo snel mogelijk weg te drukken.

Je zegt tegen jezelf:

Ik mag hier niet aan denken.

Of:

Ik moet gewoon positiever zijn.

Soms helpt dat tijdelijk.

Maar het voortdurend proberen te controleren of ongewenste gedachten verdwenen zijn, kan juist extra aandacht op die gedachten richten.

Het is niet noodzakelijk om iedere vervelende gedachte uit je hoofd te verwijderen.

Een andere mogelijkheid is om gedachten te leren waarnemen zonder er automatisch naar te handelen.

Dat betekent niet dat je iedere gedachte moet accepteren als waarheid.

Je erkent alleen dat de gedachte aanwezig is.

Je bent meer dan je gedachten

Misschien herken je uitspraken zoals:

Ik ben nu eenmaal onzeker.

Ik kan nooit ontspannen.

Ik ben iemand die altijd alles verkeerd doet.

Dergelijke uitspraken kunnen sterk bepalen hoe je naar jezelf kijkt.

Maar je kunt ook een andere formulering gebruiken.

Bijvoorbeeld:

Ik merk dat ik in deze situatie onzekerheid ervaar.

Of:

Ik heb de gedachte dat ik iets verkeerd zal doen.

Het verschil lijkt klein, maar kan helpen om meer afstand te nemen van een automatische conclusie.

Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) wordt dit onder andere cognitieve defusie genoemd.

Het doel is om gedachten te herkennen als mentale gebeurtenissen, zonder dat ze steeds bepalen welke keuzes je maakt.

Een gedachte hebben betekent niet dat je deze automatisch hoeft te geloven. Maar hoe leer je eigenlijk om bewuster naar je eigen denken te kijken? Dat noemen we metacognitie. Op mijn andere website, Luister naar jezelf, ga ik hier uitgebreider op in. Lees het artikel Waarom het vooral nu zo belangrijk is om je metacognitie te ontwikkelen en ontdek hoe je meer inzicht krijgt in je gedachten, interpretaties en automatische reacties.

Zeven manieren om bewuster met gedachten om te gaan

Wanneer je merkt dat bepaalde gedachten regelmatig terugkomen, kun je onderzoeken hoe je ermee omgaat.

1. Herken je automatische gedachte

Sta eens stil bij een situatie waarin je spanning ervaart.

Welke gedachte kwam er als eerste in je op?

Misschien was die gedachte zo snel aanwezig dat je hem nauwelijks opmerkte.

2. Maak onderscheid tussen feiten en verwachtingen

Vraag jezelf af wat je werkelijk weet.

Welke informatie heb je?

En welke conclusies trek je zonder dat je zeker weet of ze kloppen?

3. Onderzoek wat de gedachte bij je oproept

Wat voel je wanneer je de gedachte hebt?

Merk je angst, boosheid of onzekerheid?

En verandert er iets in je lichaam?

4. Kijk naar je automatische gedrag

Wat doe je vervolgens?

Trek je je terug?

Probeer je iemand tevreden te houden?

Of ga je voortdurend controleren?

Onderzoek of dat gedrag je helpt.

5. Vraag welke behoefte meespeelt

Misschien probeer je veiligheid, rust of zekerheid te ervaren.

Wanneer je die behoefte herkent, kun je onderzoeken of er andere manieren zijn om ermee om te gaan.

6. Oefen met een andere reactie

Wanneer je gewend bent om moeilijke gesprekken te vermijden, kun je proberen een kleine stap te zetten.

Bijvoorbeeld rustig je mening aangeven.

Zo doe je nieuwe ervaringen op, ook wanneer je gedachten nog niet volledig veranderd zijn.

7. Zoek ondersteuning wanneer je vastloopt

Wanneer gedachten voortdurend angst of somberheid oproepen en je dagelijks leven beïnvloeden, kan professionele hulp waardevol zijn.

Je huisarts kan met je bekijken welke behandeling passend is.

Een korte oefening: waar komt deze gedachte vandaan?

Neem een alledaagse situatie in gedachten waarin je onlangs sterk reageerde.

Kies bij voorkeur geen ingrijpende traumatische gebeurtenis.

Vraag jezelf af:

Wat gebeurde er precies?

Welke gedachte kwam in mij op?

Wat voelde ik op dat moment?

Welke betekenis gaf ik aan de situatie?

Wat deed ik vervolgens?

En misschien de belangrijkste vraag:

Wat probeerde ik met mijn reactie te bereiken?

Het doel is niet om altijd een diepere oorzaak te ontdekken.

Het gaat erom dat je leert herkennen hoe gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen.

Soms merk je dat een gedachte vooral een verwachting was.

Of dat een automatische reactie voortkomt uit een gewoonte die je inmiddels niet meer helpt.

Wat kan hypnotherapie betekenen bij terugkerende gedachten?

Bij Hypnose Noord begeleid ik mensen bij het onderzoeken van persoonlijke overtuigingen, onzekerheid, spanning en terugkerende gedragspatronen.

Tijdens hypnotherapie wordt gewerkt met gerichte aandacht en verbeelding.

Wanneer iemand bijvoorbeeld steeds de gedachte heeft niet goed genoeg te zijn, kunnen we onderzoeken welke situaties die overtuiging oproepen.

Wat voelt iemand op dat moment?

Welke reactie ontstaat er?

En welk verlangen naar bijvoorbeeld veiligheid of erkenning kan een rol spelen?

Met verbeelding kan aandacht worden besteed aan het onderzoeken en voorstellen van andere reacties.

Dat betekent niet dat hypnose rechtstreeks toegang geeft tot een afzonderlijk onderbewust geheugensysteem waarin alle overtuigingen zijn opgeslagen.

Ook kan niet worden gegarandeerd dat oude patronen na een sessie blijvend verdwijnen.

Voor ernstige angststoornissen of depressieve klachten zijn behandelingen zoals cognitieve gedragstherapie beter wetenschappelijk onderbouwd.

Hypnotherapie kan, waar passend, als aanvullende begeleiding worden overwogen.

Wanneer is professionele hulp verstandig?

Iedereen heeft weleens negatieve of ongewenste gedachten.

Maar wanneer gedachten voortdurend aanwezig zijn, veel angst oproepen of het dagelijks functioneren ernstig beperken, is het verstandig om hulp te zoeken.

Dat geldt bijvoorbeeld wanneer je:

• Bijna voortdurend piekert.
• Door gedachten slecht slaapt.
• Veel situaties gaat vermijden.
• Regelmatig paniekaanvallen ervaart.
• Langdurig somber bent.
• Last hebt van indringende gedachten waar je moeilijk mee om kunt gaan.

Welke behandeling passend is, hangt af van de aard en ernst van de klachten.

De huisarts kan helpen om dit te beoordelen.

Van automatisch denken naar bewuster leven

Onze gedachten ontstaan uit een ingewikkeld samenspel van hersenprocessen, ervaringen, herinneringen, verwachtingen en lichamelijke signalen.

Je kunt niet bepalen welke gedachte er ieder moment in je hoofd verschijnt.

Maar je kunt wel leren om bewuster te herkennen wat er gebeurt.

Misschien ontdek je dat je jezelf vaak bekritiseert.

Of dat je voortdurend probeert problemen te voorkomen die nog niet zijn ontstaan.

Door te onderzoeken welke functie zulke patronen hebben, ontstaat ruimte om andere mogelijkheden te ontdekken.

Niet iedere gedachte hoeft te worden opgelost.

Niet iedere verwachting hoeft waar te zijn.

En niet iedere automatische reactie hoeft je volgende keuze te bepalen.

Wil je onderzoeken welke overtuigingen en terugkerende gedachtepatronen invloed hebben op jouw leven?

Bij Hypnose Noord bied ik persoonlijke begeleiding met hypnotherapie en aandacht voor zelfregulatie, waar dat passend is bij jouw hulpvraag.

Tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken we wat je bezighoudt en kijken we samen welke vorm van begeleiding zinvol kan zijn.

Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.