Alcohol- en drugsverslaving kan grote invloed hebben op je dagelijks leven. Misschien begon het gebruik ooit als ontspanning, nieuwsgierigheid of iets gezelligs. Maar gaandeweg merk je dat je steeds vaker naar een middel grijpt, ook wanneer je eigenlijk anders zou willen.

Je neemt je voor om minder te drinken of te stoppen met gebruiken. Toch komt er telkens een moment waarop dat voornemen naar de achtergrond verdwijnt.

Misschien vraag je jezelf af waarom het zo moeilijk is om een patroon te veranderen waarvan je weet dat het je niet helpt.

Verslaving is meer dan een gebrek aan wilskracht. Er spelen lichamelijke, psychologische en sociale processen mee die elkaar kunnen versterken.

Hoe ontstaat een verslaving? Welke functie kan middelengebruik vervullen? En wat kan helpen om de eerste stappen naar verandering te zetten?

Wat is een alcohol- of drugsverslaving?

Bij een verslaving wordt het steeds moeilijker om controle te houden over het gebruik van alcohol of andere middelen.

Je kunt bijvoorbeeld merken dat je meer gebruikt dan je van plan was, moeite hebt om te minderen of blijft gebruiken ondanks negatieve gevolgen.

Verslaving wordt ook wel een stoornis in het gebruik van middelen genoemd.

Veelvoorkomende kenmerken zijn:

• Vaker of meer gebruiken dan je eigenlijk wilt.
• Sterke behoefte of drang om een middel te gebruiken.
• Moeite om te stoppen of te minderen.
• Steeds meer tijd besteden aan het verkrijgen of gebruiken van middelen.
• Verantwoordelijkheden verwaarlozen door het gebruik.
• Blijven gebruiken ondanks problemen in relaties, werk of gezondheid.
• Ontwenningsklachten ervaren wanneer je minder gebruikt of stopt.

Niet iedereen die regelmatig alcohol drinkt of drugs gebruikt, is verslaafd. Tegelijkertijd kan ook riskant middelengebruik zonder een formele verslavingsdiagnose schadelijke gevolgen hebben.

Een huisarts of verslavingsdeskundige kan helpen beoordelen wat er speelt.

Hoe ontstaat een verslaving?

Een verslaving ontstaat meestal niet door één oorzaak.

Erfelijke aanleg, de werking van middelen op de hersenen, persoonlijke omstandigheden, sociale invloeden en eerdere ervaringen kunnen allemaal een rol spelen.

Sommige mensen beginnen met gebruiken vanuit nieuwsgierigheid of omdat het in hun omgeving gebruikelijk is.

Anderen ontdekken dat een middel tijdelijk een aangenaam gevoel geeft of bepaalde spanningen vermindert.

Wanneer middelengebruik zich herhaalt, kunnen steeds sterkere gewoonten ontstaan.

Na verloop van tijd kunnen ook veranderingen in de verwerking van beloning, motivatie en stress bijdragen aan het voortzetten van gebruik.

Dit maakt duidelijk waarom alleen besluiten om te stoppen niet altijd voldoende is.

Wat gebeurt er in de hersenen bij verslaving?

Onze hersenen beschikken over systemen die betrokken zijn bij beloning, motivatie, leren en het ontwikkelen van gewoonten.

Dopamine is een van de signaalstoffen die daarin een rol spelen.

Alcohol en verschillende drugs kunnen deze systemen beïnvloeden.

Hierdoor kan middelengebruik worden gekoppeld aan een sterke verwachting van beloning of verlichting.

Na herhaald gebruik kunnen prikkels uit de omgeving, zoals een bepaalde plek of situatie, al verlangen naar het middel oproepen.

Bij sommige middelen ontwikkelt zich ook lichamelijke afhankelijkheid.

Je lichaam past zich aan de aanwezigheid van het middel aan, waardoor stoppen ontwenningsverschijnselen kan veroorzaken.

Verslaving is dus geen eenvoudig probleem van verkeerde keuzes of onvoldoende discipline.

Tegelijkertijd betekent dit niet dat verandering onmogelijk is. Met passende behandeling en ondersteuning kunnen mensen leren omgaan met gebruiksdrang en werken aan herstel.

Waarom gebruiken mensen alcohol of drugs?

Niet iedereen gebruikt middelen om dezelfde reden.

Soms gaat het om plezier, nieuwsgierigheid of sociale omstandigheden.

Maar middelengebruik kan ook verbonden raken met moeilijke gevoelens of situaties.

Bijvoorbeeld wanneer iemand merkt dat alcohol tijdelijk helpt om minder gespannen te zijn.

Of wanneer drugs worden gebruikt om vermoeidheid, onrust of emotionele pijn minder te voelen.

Wat op korte termijn verlichting geeft, kan op langere termijn nieuwe problemen veroorzaken.

Het is daarom waardevol om te onderzoeken welke rol gebruik in iemands leven speelt, zonder daarmee het gebruik goed te praten of te veronderstellen dat er altijd een verborgen emotionele oorzaak is.

De strategie achter middelengebruik

In mijn werk als hypnotherapeut kijk ik graag naar de functie van gedrag.

Niet alleen naar wat iemand doet, maar ook naar wat iemand ermee probeert te bereiken of te vermijden.

Stel je voor dat iemand na een drukke werkdag vrijwel automatisch alcohol drinkt.

Misschien is dit een gewoonte geworden die verbonden is met het gevoel eindelijk te kunnen ontspannen.

Het drinken kan dan onderdeel zijn van een aangeleerde manier om met spanning om te gaan.

Of iemand gebruikt middelen in sociale situaties omdat diegene zich onzeker voelt.

Achter het gedrag kan bijvoorbeeld een verlangen naar rust, acceptatie of verbinding schuilgaan.

Dit soort inzichten kan relevant zijn bij gedragsverandering.

Maar bij een verslaving spelen vaak ook lichamelijke afhankelijkheid en veranderingen in belonings- en leerprocessen mee.

Daarom is het onvoldoende om verslavingsgedrag alleen vanuit persoonlijke overtuigingen of beschermingspatronen te verklaren.

De invloed van stress en het autonome zenuwstelsel

Stress en middelengebruik kunnen elkaar beïnvloeden.

Sommige mensen merken dat hun behoefte aan alcohol of drugs sterker wordt wanneer ze gespannen, verdrietig of overbelast zijn.

Het autonome zenuwstelsel speelt een rol bij lichamelijke reacties op stress.

Wanneer je spanning ervaart, kunnen bijvoorbeeld je hartslag, ademhaling en spierspanning veranderen.

Alcohol en drugs kunnen deze processen eveneens beïnvloeden.

Bij langdurig gebruik en afhankelijkheid kunnen ook stressreacties en de regulatie daarvan veranderen.

Het is echter niet juist om te stellen dat verslaving simpelweg wordt veroorzaakt door een ontregeld zenuwstelsel.

Verslaving is een complexe aandoening waarbij meerdere processen samenwerken.

Leren omgaan met spanning kan een onderdeel van herstel zijn, maar vervangt geen verslavingsbehandeling.

Waarom is stoppen soms zo moeilijk?

Misschien herken je dat je op een rustig moment heel duidelijk weet dat je wilt veranderen.

Je hebt last van de gevolgen van het gebruik en bent gemotiveerd om te stoppen.

Maar zodra je opnieuw in een vertrouwde situatie terechtkomt, ontstaat de drang om te gebruiken.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens stress, op een feestje of wanneer je bepaalde emoties ervaart.

De cirkel van middelengebruik

Een patroon kan er als volgt uitzien:

1. Je ervaart spanning, verlangen of een andere aanleiding.
2. Je krijgt de neiging om alcohol of drugs te gebruiken.
3. Het gebruik geeft tijdelijk een gevoel van beloning of verlichting.
4. Daarna kunnen schuldgevoel, lichamelijke klachten of nieuwe problemen ontstaan.
5. In een volgende moeilijke situatie kan de behoefte opnieuw terugkomen.

Bij afhankelijkheid kunnen ontwenningsverschijnselen dit patroon versterken.

Het herkennen van dergelijke processen kan helpen om samen met een behandelaar een passend plan te ontwikkelen.

Welke gevolgen kan een verslaving hebben?

De gevolgen van middelengebruik verschillen per middel, de hoeveelheid, de gebruiksduur en de persoonlijke situatie.

Langdurig of problematisch gebruik kan invloed hebben op lichamelijke gezondheid, stemming, slaap, geheugen en concentratie.

Ook relaties en werk kunnen onder druk komen te staan.

Sommige mensen trekken zich terug, gaan hun gebruik verbergen of ervaren schaamte.

Anderen krijgen financiële problemen of merken dat hun dagelijks leven steeds meer om het gebruik gaat draaien.

Dat kan een gevoel van machteloosheid veroorzaken.

Juist daarom is het belangrijk om zonder veroordeling naar verslavingsproblemen te kijken.

Schaamte kan een drempel zijn om hulp te zoeken, terwijl professionele ondersteuning het herstel juist mogelijk kan maken.

Wat kun je doen wanneer je je zorgen maakt over je gebruik?

Wanneer je merkt dat alcohol of drugs een steeds grotere rol spelen, kan het helpen om daar bewust aandacht aan te besteden.

1. Breng je gebruik in kaart

Kijk eerlijk naar hoe vaak en hoeveel je gebruikt.

In welke situaties ontstaat de behoefte? En welke gevolgen merk je?

Je kunt dit bijvoorbeeld enkele dagen bijhouden om meer inzicht te krijgen.

2. Onderzoek wat het gebruik je oplevert

Vraag jezelf af welke functie het middel op dat moment vervult.

Zoek je ontspanning, afleiding, energie of verbondenheid?

Het antwoord kan helpen om te begrijpen welke behoeften en situaties aandacht vragen.

3. Kijk naar de gevolgen op langere termijn

Wat betekent het gebruik voor je gezondheid, relaties, werk of financiële situatie?

Zijn er dingen die je steeds vaker uitstelt of vermijdt?

Door niet alleen naar de directe effecten te kijken, ontstaat een vollediger beeld.

4. Bespreek je zorgen met iemand

Middelengebruik kan een onderwerp zijn waarover je moeilijk praat.

Toch kan een gesprek met iemand die je vertrouwt een belangrijke stap zijn.

Je hoeft het probleem niet eerst volledig te begrijpen of op te lossen voordat je hulp vraagt.

5. Schakel passende professionele hulp in

Bespreek problematisch middelengebruik met je huisarts of een verslavingszorgverlener.

Bij langdurig of zwaar alcoholgebruik en afhankelijkheid van bepaalde andere middelen kunnen ontwenningsverschijnselen gevaarlijk zijn.

Stop daarom niet abrupt zonder medisch advies wanneer je lichamelijk afhankelijk bent. De huisarts kan beoordelen of medische begeleiding nodig is.

Welke behandelingen zijn er voor verslaving?

Verslavingszorg kan verschillende behandelvormen aanbieden.

Welke behandeling passend is, hangt af van het gebruikte middel, de ernst van de verslaving, eventuele lichamelijke afhankelijkheid en andere omstandigheden.

Mogelijke onderdelen van behandeling zijn:

• Motiverende gespreksvoering.
• Cognitieve gedragstherapie.
• Begeleiding bij het voorkomen en opvangen van terugval.
• Medicatie, waar deze voor de betreffende verslaving passend is.
• Medisch begeleide ontwenning.
• Ondersteuning bij psychische en sociale problemen.
• Zelfhulpgroepen en ondersteuning door ervaringsdeskundigen.

Herstel verloopt niet bij iedereen hetzelfde.

Soms is ambulante begeleiding voldoende. In andere situaties kan intensievere behandeling of opname nodig zijn.

Wat kan hypnotherapie betekenen?

Bij Hypnose Noord richt mijn werk zich op het begrijpen van gedachten, gevoelens en terugkerende gedragspatronen.

Wanneer iemand worstelt met spanning, onzekerheid of aangeleerde reacties, kunnen dit onderwerpen zijn om binnen passende begeleiding te onderzoeken.

Met hypnotherapie kan gewerkt worden met gerichte aandacht en verbeelding om persoonlijke ervaringen en overtuigingen te verkennen.

Bij middelenverslaving is echter onvoldoende betrouwbaar wetenschappelijk bewijs dat hypnotherapie als zelfstandige behandeling effectief is.

Daarom bied ik hypnotherapie niet aan als vervanging voor professionele verslavingszorg.

Wanneer iemand al onder behandeling is, kan aanvullende begeleiding voor bijvoorbeeld stress of onzekerheid uitsluitend worden overwogen wanneer dat verantwoord is en goed aansluit bij de bestaande behandeling.

Bij een vermoedelijke verslaving heeft beoordeling door de huisarts of gespecialiseerde verslavingszorg voorrang.

Omgaan met terugval en moeilijke momenten

Een verandering in middelengebruik kan gepaard gaan met moeilijke momenten.

Misschien merk je dat bepaalde situaties opnieuw verlangen oproepen, zelfs wanneer je al langere tijd minder gebruikt of gestopt bent.

Dat betekent niet automatisch dat al je inspanningen voor niets zijn geweest.

Het is belangrijk om gebruik of terugval serieus te nemen en tijdig hulp in te schakelen.

Samen met een behandelaar kun je onderzoeken welke omstandigheden een rol speelden en hoe je in de toekomst anders met vergelijkbare situaties kunt omgaan.

Herstel vraagt vaak om een combinatie van passende behandeling, ondersteuning en veranderingen in het dagelijks leven.

Wanneer is direct hulp nodig?

Bij ernstige ontwenningsverschijnselen, insulten, verwardheid, hallucinaties of bewustzijnsproblemen is dringend medische beoordeling nodig.

Bel 112 bij levensgevaar, ernstige bewustzijnsdaling, ademhalingsproblemen of een andere acute noodsituatie.

Neem bij zorgen over afhankelijkheid, toenemend gebruik of ontwenningsverschijnselen contact op met je huisarts of huisartsen-spoedpost.

Je hoeft niet te wachten totdat de problemen ernstig worden.

Verandering begint met begrijpen én passende hulp

Alcohol- en drugsverslaving kan invloed hebben op vrijwel ieder onderdeel van het leven.

Misschien heb je lange tijd geprobeerd om zelf controle te krijgen over je gebruik. Of je merkt dat je steeds opnieuw terugvalt in hetzelfde patroon.

Het kan waardevol zijn om te onderzoeken welke omstandigheden, gevoelens en gewoonten daarbij een rol spelen.

Maar begrijpen waarom je gebruikt, is niet hetzelfde als een verslaving behandelen.

Juist de combinatie van inzicht, professionele behandeling en steun vanuit je omgeving kan belangrijk zijn bij herstel.

Maak je je zorgen over alcohol- of drugsgebruik?

Neem dan contact op met je huisarts of een instelling voor verslavingszorg.

Ervaar je daarnaast spanning, onzekerheid of terugkerende gedragspatronen en wil je onderzoeken of aanvullende begeleiding passend is? Dan kunnen we tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken of Hypnose Noord daarvoor iets kan betekenen.

Plan een vrijblijvende belafspraak om jouw aanvullende hulpvraag te bespreken.