Alleen al de gedachte aan een afspraak bij de tandarts kan spanning oproepen. Misschien merk je dat je hart sneller gaat kloppen wanneer je de behandelkamer binnenloopt. Of je voelt al onrust zodra je de typische geluiden van een tandartspraktijk hoort.
Met je verstand weet je dat een tandartsbezoek belangrijk is voor een gezond gebit. Toch kan je lichaam heel anders reageren.
Misschien stel je afspraken steeds opnieuw uit. Of je gaat wel, maar zit tijdens de behandeling voortdurend gespannen in de stoel.
Angst voor de tandarts komt veel voor. Volgens de informatie van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde (KNMT) ervaart ongeveer een kwart van de Nederlanders angst voor de tandarts.
Waarom ontstaat tandartsangst? Welke rol spelen eerdere ervaringen, controleverlies en lichamelijke spanning? En wat kun je doen om met meer vertrouwen naar de tandarts te gaan?
Wat is tandartsangst?
Tandartsangst is angst die ontstaat bij de gedachte aan een tandartsbezoek of tijdens een tandheelkundige behandeling.
De ernst verschilt per persoon.
Sommige mensen voelen lichte spanning voor een controle. Anderen zijn vooral bang voor de verdoving, de boor of mogelijke pijn.
Er zijn ook mensen die zo veel angst ervaren dat zij jarenlang niet meer naar de tandarts gaan.
Wanneer de angst zeer sterk is en leidt tot ernstige vermijding, kan er sprake zijn van een tandartsfobie.
Niet iedereen die bang is voor de tandarts heeft een fobie. Het belangrijkste is om te kijken hoeveel last je ervan ervaart en of de angst je dagelijkse leven of mondgezondheid beïnvloedt.
Hoe herken je angst voor de tandarts?
Tandartsangst kan zich op verschillende manieren uiten.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:
- Al dagen voor de afspraak begint te piekeren.
- Bang bent voor pijn of een verdovingsinjectie.
- Gespannen raakt van tandartsgeluiden.
- Hartkloppingen of een onrustige ademhaling krijgt.
- Moeite hebt om ontspannen in de behandelstoel te liggen.
- Bang bent om de controle te verliezen.
- Je schaamt voor de toestand van je gebit.
- Afspraken uitstelt of helemaal vermijdt.
Bij sommige mensen ontstaat zelfs paniek tijdens een behandeling.
De lichamelijke angstreactie kan dan zo sterk zijn dat iemand het gevoel krijgt de situatie niet meer aan te kunnen.
Dat kan heel ingrijpend zijn, zeker wanneer je eigenlijk weet dat tandheelkundige zorg belangrijk is.
Waarom ontstaat tandartsangst?
Er bestaat niet één oorzaak die voor iedereen geldt.
Bij sommige mensen ontstaat angst na een vervelende behandeling.
Misschien heb je vroeger pijn ervaren tijdens een tandartsbezoek of voelde je je onvoldoende gehoord toen je aangaf dat een behandeling te spannend was.
Zo’n ervaring kan invloed hebben op hoe je latere tandartsbezoeken beleeft.
Maar tandartsangst kan ook ontstaan zonder dat je zelf ooit een bijzonder nare behandeling hebt gehad.
Verhalen van anderen, onzekerheid over wat er gaat gebeuren, gevoeligheid voor lichamelijke prikkels of algemene angstgevoeligheid kunnen eveneens bijdragen.
Eerdere ervaringen
Een pijnlijke of onverwachte behandeling kan ervoor zorgen dat je de tandarts gaat associëren met gevaar.
Wanneer je later opnieuw in een tandartsstoel zit, kunnen geluiden, geuren of bepaalde handelingen herinneringen oproepen aan die eerdere ervaring.
Je lichaam kan dan al reageren voordat er daadwerkelijk iets pijnlijks gebeurt.
Angst voor pijn
Misschien ben je vooral bang dat een behandeling pijn gaat doen.
Je let tijdens de afspraak voortdurend op signalen die kunnen betekenen dat er iets vervelends gaat gebeuren.
Daardoor kan je aandacht sterk gericht raken op iedere aanraking of lichamelijke sensatie.
Het helpt om deze angst vooraf duidelijk met de tandarts te bespreken, zodat je samen afspraken kunt maken over verdoving en het verloop van de behandeling.
Schaamte over je gebit
Wanneer je lange tijd niet naar de tandarts bent geweest, kun je bang zijn voor het oordeel van de tandarts.
Misschien maak je je zorgen over beschadigde tanden of achterstallig onderhoud.
Die schaamte kan een extra reden worden om de afspraak uit te stellen.
Juist dan is het belangrijk om een tandarts te zoeken bij wie je je veilig genoeg voelt om hierover te praten.
De behoefte aan controle in de tandartsstoel
Een aspect dat bij tandartsangst kan meespelen, is het gevoel de controle kwijt te raken.
Wanneer je in de behandelstoel ligt, ben je afhankelijk van de tandarts.
Je kunt niet altijd goed zien wat er gebeurt en praten is tijdens bepaalde handelingen lastig.
Misschien weet je niet precies wanneer de behandeling klaar is of wat je kunt verwachten.
Dat kan een gevoel van kwetsbaarheid oproepen.
Wat probeer je met controle te bereiken?
In mijn werk als hypnotherapeut vind ik het interessant om naar de functie van gedrag te kijken.
Wanneer iemand sterk de behoefte voelt om alles onder controle te houden, kan daar een begrijpelijk verlangen achter schuilgaan.
Bijvoorbeeld naar veiligheid, duidelijkheid of voorspelbaarheid.
Misschien heb je eerder ervaren dat je niet goed kon aangeven wat je nodig had.
Of je hebt geleerd dat je alleen rustig kunt blijven wanneer je precies weet wat er gebeurt.
Die behoefte aan controle kan heel begrijpelijk zijn.
Maar wanneer je in een situatie terechtkomt waarin je niet alles zelf kunt bepalen, kan de spanning toenemen.
Het kan daarom waardevol zijn om niet alleen naar de tandartsbehandeling te kijken, maar ook naar wat die situatie persoonlijk bij jou oproept.
Wat gebeurt er in je lichaam bij tandartsangst?
Wanneer je bang bent, kan je autonome zenuwstelsel reageren op de dreiging die je ervaart.
Je lichaam kan zich voorbereiden om snel te handelen.
Je hartslag stijgt mogelijk, je spieren spannen zich aan en je ademhaling verandert.
Ook kun je last krijgen van zweten, trillen of een onrustige buik.
Deze reacties kunnen optreden terwijl je feitelijk veilig in de behandelstoel ligt.
Dat komt doordat je lichaam niet uitsluitend reageert op werkelijk gevaar, maar ook op verwachtingen en eerdere ervaringen.
Waarom voelt de angst zo echt?
Misschien denk je dat je gewoon rustig moet blijven.
Toch merk je dat de spanning blijft.
Dat is niet vreemd.
Angstreacties worden niet alleen beïnvloed door bewuste gedachten.
Ook aangeleerde verwachtingen, lichamelijke reacties en de omstandigheden waarin je je bevindt spelen mee.
Daarom is het niet altijd voldoende om jezelf te vertellen dat er niets aan de hand is.
Het kan helpen om zowel aandacht te besteden aan je gedachten als aan de manier waarop je lichaam en gedrag reageren.
Waarom kan het vermijden van de tandarts de angst versterken?
Wanneer je bang bent, is het begrijpelijk dat je een afspraak liever uitstelt.
Misschien voel je onmiddellijk opluchting wanneer je de afspraak afzegt.
Op korte termijn lijkt dat een goede oplossing.
Maar wanneer je steeds vermijdt wat je angstig maakt, krijg je minder mogelijkheden om nieuwe ervaringen op te doen.
Je ontdekt dan bijvoorbeeld niet dat een rustige controle of een behandeling met goede afspraken over verdoving wel haalbaar kan zijn.
Zo kan een patroon ontstaan:
- Je denkt aan een tandartsafspraak.
- Je verwacht pijn, ongemak of controleverlies.
- Je ervaart spanning.
- Je stelt de afspraak uit.
- Je voelt tijdelijk opluchting.
- Bij een volgende afspraak ontstaat opnieuw angst.
Door dit patroon te herkennen, ontstaat ruimte om geleidelijk andere ervaringen op te doen.
Wat kun je zelf doen bij tandartsangst?
Er zijn verschillende manieren om het tandartsbezoek beter hanteerbaar te maken.
Welke stappen passend zijn, hangt af van de ernst van je angst.
1. Vertel je tandarts dat je bang bent
Misschien vind je het lastig om toe te geven dat je angst ervaart.
Toch is het verstandig om dit vooraf te bespreken.
Een tandarts kan pas rekening houden met je angst wanneer duidelijk is wat je spannend vindt.
Je hoeft je hiervoor niet te schamen.
2. Maak afspraken over een stopsignaal
Spreek vooraf af dat je bijvoorbeeld je hand opsteekt wanneer je een pauze nodig hebt.
Zo weet je dat je kunt aangeven wanneer de spanning te groot wordt.
Dit kan helpen om meer vertrouwen te ervaren tijdens de behandeling.
3. Vraag wat er gaat gebeuren
Voor sommige mensen is onzekerheid spannender dan de behandeling zelf.
Je kunt vragen of de tandarts vooraf uitlegt welke stappen worden uitgevoerd en hoelang iets ongeveer duurt.
Wanneer je weet wat je kunt verwachten, kan dat bijdragen aan een gevoel van duidelijkheid.
4. Bespreek mogelijkheden voor pijnbestrijding
Wanneer je vooral bang bent voor pijn, kun je bespreken welke verdoving mogelijk is.
Vertel ook wanneer je eerder een behandeling hebt meegemaakt waarbij de verdoving onvoldoende werkte.
De tandarts kan beoordelen welke aanpak in jouw situatie geschikt is.
5. Begin met een rustige kennismaking
Wanneer je al lange tijd niet meer naar de tandarts durft, hoeft de eerste afspraak niet direct een uitgebreide behandeling te zijn.
Je kunt vragen om eerst kennis te maken, je zorgen te bespreken en samen een plan te maken.
Zo wordt de eerste stap mogelijk minder groot.
6. Leer spanning herkennen
Merk op hoe je lichaam reageert wanneer je aan de tandarts denkt.
Voel je spanning in je schouders? Houd je je adem vast? Of merk je dat je voortdurend alert bent?
Je kunt oefenen om je voeten op de grond te voelen en je aandacht rustig te richten op je omgeving.
Forceer je ademhaling niet.
Het doel is niet dat alle angst onmiddellijk verdwijnt, maar dat je beter leert herkennen wat er gebeurt.
7. Zoek gespecialiseerde hulp wanneer de angst ernstig is
Wanneer je al jarenlang afspraken vermijdt of tijdens behandelingen in paniek raakt, kan extra begeleiding zinvol zijn.
Er bestaan tandartsen die gespecialiseerd zijn in het behandelen van mensen met ernstige tandartsangst.
Ook psychologische behandeling kan helpen om geleidelijk met angstige situaties te leren omgaan.
Welke behandeling helpt bij ernstige tandartsangst?
Op Allesoverhetgebit.nl vind je informatie van de KNMT over tandartsangst en de mogelijkheden van gespecialiseerde tandheelkundige begeleiding.
Bij ernstige tandartsangst is het belangrijk om zowel de angst als de noodzakelijke mondzorg serieus te nemen.
Een gespecialiseerde angsttandarts kan extra tijd nemen en samen met jou een behandelplan opstellen.
Ook kan de tandarts bespreken welke mogelijkheden er zijn voor verdoving, begeleiding of andere vormen van ondersteuning.
Wanneer sprake is van een specifieke fobie, is cognitieve gedragstherapie met exposure een goed onderzochte behandelmethode.
Daarbij leer je onder begeleiding om stap voor stap situaties aan te gaan die angst oproepen.
Je doet nieuwe ervaringen op en ontwikkelt vertrouwen in je vermogen om met spanning om te gaan.
Afhankelijk van je situatie kan samenwerking tussen een tandarts en psycholoog zinvol zijn.
Kan hypnotherapie helpen bij angst voor de tandarts?
Hypnotherapie wordt soms ingezet als aanvullende begeleiding bij tandartsangst.
Tijdens hypnotherapie werken we met gerichte aandacht, verbeelding en suggesties.
Daarbij kan aandacht worden besteed aan persoonlijke ervaringen, verwachtingen en lichamelijke spanning.
Wanneer iemand bijvoorbeeld vooral bang is om de controle kwijt te raken, kan het interessant zijn om te onderzoeken welke overtuigingen daarbij een rol spelen.
Ook kunnen gewenste reacties worden voorgesteld en geoefend.
Sommige mensen ervaren hypnose als een prettige manier om met spanning om te gaan.
Het wetenschappelijke bewijs voor hypnotherapie als zelfstandige behandeling van ernstige tandartsfobie is echter beperkt.
Daarom kan ik niet beloven dat tandartsangst na een bepaald aantal sessies verdwijnt.
Hypnotherapie is bovendien geen vervanging voor verdoving, noodzakelijke tandheelkundige zorg of bewezen psychologische behandeling.
Hoe werk ik bij Hypnose Noord met tandartsangst?
Bij Hypnose Noord besteed ik aandacht aan de samenhang tussen gedachten, emoties, lichamelijke reacties en gedrag.
Wanneer iemand angst voor de tandarts ervaart, onderzoeken we eerst wat die angst voor hem of haar persoonlijk betekent.
Gaat het vooral om pijn?
Is er sprake van een vervelende herinnering?
Of speelt het gevoel van controleverlies een belangrijke rol?
Door dit beter te begrijpen, kunnen we onderzoeken welke patronen bijdragen aan de spanning en welke andere reacties mogelijk zijn.
Wanneer hypnotherapie passend is, kunnen we werken met gerichte aandacht en verbeelding.
Ook besteed ik aandacht aan het herkennen van spanning en het ontwikkelen van meer zelfregulatie.
Daarbij blijft het belangrijk dat je met je tandarts bespreekt hoe de behandeling zo goed mogelijk kan worden afgestemd op jouw behoeften.
In mijn praktijk in Wergea, vlak bij Leeuwarden, bied ik persoonlijke begeleiding aan mensen die onder andere last hebben van angst en spanningsklachten.
Waarom is het belangrijk om tandartsbezoeken niet langdurig uit te stellen?
Wanneer je uit angst niet meer naar de tandarts gaat, kunnen gebitsproblemen onopgemerkt blijven.
Kleine problemen kunnen daardoor groter worden.
Misschien ontstaan er gaatjes, tandvleesproblemen of pijnklachten die eerder behandeld hadden kunnen worden.
Het vervelende is dat grotere behandelingen vervolgens opnieuw extra spanning kunnen oproepen.
Zo kan een wisselwerking ontstaan tussen tandartsangst en de toestand van je gebit.
Ook wanneer je al lange tijd niet bent geweest, is het verstandig om opnieuw contact te zoeken met een tandarts.
Je kunt vooraf aangeven dat je angstig bent en behoefte hebt aan een rustige eerste afspraak.
Heb je pijn, zwelling of andere acute gebitsklachten? Neem dan tijdig contact op met een tandarts en stel noodzakelijke zorg niet uit vanwege de angst.
Van angst voor de tandarts naar meer vertrouwen
Misschien probeer je jezelf al jaren te overtuigen dat je niet bang hoeft te zijn.
Je weet dat een tandartsbezoek belangrijk is, maar merkt dat je lichaam toch spanning ervaart.
Verandering begint niet altijd met het onmiddellijk laten verdwijnen van de angst.
Soms begint het met begrijpen wat er gebeurt.
Welke situatie roept spanning op? Welke verwachtingen spelen mee? Wat probeert je reactie mogelijk te beschermen?
En wat heb je nodig om met meer vertrouwen een volgende stap te zetten?
Door inzicht te krijgen in deze patronen en passende begeleiding te zoeken, kun je werken aan een andere ervaring van het tandartsbezoek.
Wil je onderzoeken welke persoonlijke patronen en spanningsreacties mogelijk bijdragen aan jouw tandartsangst?
Bij Hypnose Noord bied ik begeleiding met hypnotherapie en aandacht voor zelfregulatie, wanneer dat past bij jouw hulpvraag.
Tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken we je situatie en kijken we samen welke begeleiding zinvol kan zijn.
Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.
