Misschien herken je het wel. Wanneer je terugdenkt aan een fijne vakantie, kun je je soms opnieuw voorstellen hoe het daar was.
Je ziet de omgeving voor je, hoort misschien geluiden en herinnert je hoe je je voelde.
Maar je kunt ook aan diezelfde vakantie denken alsof je naar een foto van jezelf kijkt.
Je herinnert je dezelfde gebeurtenis, maar beleeft deze vanuit een ander perspectief.
In gesprekken over hypnose en persoonlijke ontwikkeling worden hiervoor soms de begrippen associatie en dissociatie gebruikt.
Associatie en dissociatie hebben te maken met de manier waarop je een ervaring beleeft of hoe je je ertoe verhoudt.
Toch is er een belangrijk verschil tussen bewust afstand nemen van een herinnering en dissociatieve klachten die onvrijwillig ontstaan.
In dit artikel leg ik uit wat beide begrippen betekenen, waarom psychologische afstand soms behulpzaam is en wanneer dissociatie juist een signaal kan zijn dat professionele hulp nodig is.
Wat is associatie?
Het woord associatie wordt in de psychologie op verschillende manieren gebruikt.
Vaak betekent het dat gedachten, gevoelens of ervaringen met elkaar verbonden raken.
Je ruikt bijvoorbeeld de geur van versgebakken brood en denkt onmiddellijk aan een herinnering uit je jeugd.
De geur roept als het ware een andere ervaring op.
Binnen bepaalde verbeeldings- en hypnosetechnieken wordt het woord associatie ook op een andere manier gebruikt.
Dan betekent geassocieerd beleven dat je een situatie voorstelt vanuit je eigen perspectief.
Je kijkt als het ware door je eigen ogen.
Stel je voor dat je op het strand staat.
Je ziet de zee voor je, voelt de wind en hoort de golven.
Je stelt je de situatie voor alsof je er zelf middenin staat.
Dit wordt binnen zulke technieken een geassocieerd perspectief genoemd.
Wat betekent dissociatie?
Dissociatie is een begrip dat eveneens verschillende betekenissen kan hebben, afhankelijk van de context.
In sommige verbeeldingstechnieken betekent gedissocieerd kijken dat je jezelf van een afstand in een situatie voorstelt.
Je kijkt bijvoorbeeld naar een herinnering alsof je naar een film kijkt waarin je zelf voorkomt.
Dat kan helpen om een ervaring vanuit een ander perspectief te bekijken.
Maar binnen de klinische psychologie heeft dissociatie een andere en veel belangrijkere betekenis.
Daar gaat het om ervaringen waarbij iemand zich losgekoppeld kan voelen van zichzelf, zijn lichaam, gevoelens, herinneringen of omgeving.
Deze ervaringen kunnen onvrijwillig optreden.
Sommige mensen voelen zich bijvoorbeeld alsof de wereld onwerkelijk is.
Anderen ervaren emotionele gevoelloosheid of hebben moeite zich bepaalde perioden te herinneren.
Het is belangrijk om deze verschijnselen niet te verwarren met een gewone verbeeldingsoefening.
Het verschil tussen associatie en dissociatie bij verbeelding
Stel je voor dat je terugdenkt aan een belangrijk gesprek.
Wanneer je de situatie vanuit je eigen ogen voorstelt, kun je merken dat bepaalde gevoelens opnieuw opkomen.
Misschien ervaar je spanning wanneer je terugdenkt aan wat de ander zei.
Maar je kunt hetzelfde gesprek ook voorstellen alsof je van een afstand kijkt.
Je ziet jezelf en de ander in dezelfde ruimte.
Vanuit dat perspectief merk je misschien andere details op.
Bijvoorbeeld hoe beide personen reageerden of hoe het gesprek zich ontwikkelde.
Twee manieren om naar dezelfde situatie te kijken
Binnen verbeeldingsoefeningen kun je onderscheid maken tussen:
- Geassocieerd perspectief: je stelt je een gebeurtenis voor alsof je deze opnieuw vanuit je eigen ogen beleeft.
- Gedissocieerd perspectief: je stelt je de gebeurtenis voor alsof je jezelf van een afstand bekijkt.
Sommige mensen merken dat hun emotionele betrokkenheid verandert wanneer ze van perspectief wisselen.
Dat is echter niet bij iedereen hetzelfde.
Het veranderen van een voorstellingsperspectief is bovendien niet hetzelfde als het behandelen van traumatische herinneringen.
Waarom kan afstand nemen behulpzaam zijn?
Wanneer je ergens sterk emotioneel bij betrokken bent, kan het moeilijk zijn om overzicht te houden.
Misschien herken je dat je tijdens een meningsverschil vooral bezig bent met wat de woorden van de ander bij jou oproepen.
Je voelt boosheid, verdriet of onzekerheid.
Pas later, wanneer de spanning is afgenomen, kun je de situatie soms vanuit een breder perspectief bekijken.
Misschien zie je dan ook wat de ander probeerde duidelijk te maken.
Psychologische afstand kan in sommige situaties helpen om minder automatisch te reageren.
Je hoeft je gevoel daarvoor niet weg te drukken.
Het gaat erom dat je naast je directe ervaring ook ruimte maakt om te onderzoeken wat er gebeurt.
Afstand nemen is iets anders dan vermijden
Hier zit een belangrijk verschil.
Bewust afstand nemen kan je helpen om een situatie rustig te overdenken.
Vermijding betekent dat je situaties, gedachten of gevoelens probeert te ontlopen omdat ze te spannend zijn.
Wanneer je voortdurend afstand probeert te houden van alles wat ongemakkelijk voelt, kan dat op langere termijn juist belemmerend worden.
Niet iedere vorm van afstand is dus behulpzaam.
De vraag is vooral of de manier waarop je met een ervaring omgaat je helpt om bewuster en flexibeler te reageren.
De functie van gedrag en de behoefte aan bescherming
In mijn werk als hypnotherapeut kijk ik graag naar de functie van gedrag.
Waarom reageer je in bepaalde situaties steeds op dezelfde manier?
Wat probeert die reactie je mogelijk te brengen?
Stel je voor dat je tijdens een conflict de neiging hebt om je terug te trekken.
Misschien voel je spanning en wil je voorkomen dat het gesprek verder escaleert.
Achter dat gedrag kan een begrijpelijke behoefte aan veiligheid of rust schuilgaan.
Je terugtrekken kan op dat moment een beschermende strategie zijn.
Maar wanneer je daardoor nooit uitspreekt wat je werkelijk voelt of nodig hebt, kan dezelfde strategie je ook beperken.
Het kan waardevol zijn om te onderzoeken wanneer je afstand neemt, waarom je dat doet en of die reactie nog past bij de situatie.
Dat betekent niet dat iedere beschermende reactie klinische dissociatie is.
Meestal gaat het om gewone gedragspatronen waarmee mensen proberen om met ongemak of onzekerheid om te gaan.
Wat is klinische dissociatie?
Misschien herken je het wel. Wanneer je terugdenkt aan een fijne vakantie, kun je je soms opnieuw voorstellen hoe het daar was.
Je ziet de omgeving voor je, hoort misschien geluiden en herinnert je hoe je je voelde.
Maar je kunt ook aan diezelfde vakantie denken alsof je naar een foto van jezelf kijkt.
Je herinnert je dezelfde gebeurtenis, maar beleeft deze vanuit een ander perspectief.
In gesprekken over hypnose en persoonlijke ontwikkeling worden hiervoor soms de begrippen associatie en dissociatie gebruikt.
Associatie en dissociatie hebben te maken met de manier waarop je een ervaring beleeft of hoe je je ertoe verhoudt.
Toch is er een belangrijk verschil tussen bewust afstand nemen van een herinnering en dissociatieve klachten die onvrijwillig ontstaan.
In dit artikel leg ik uit wat beide begrippen betekenen, waarom psychologische afstand soms behulpzaam is en wanneer dissociatie juist een signaal kan zijn dat professionele hulp nodig is.
Wat is associatie?
Het woord associatie wordt in de psychologie op verschillende manieren gebruikt.
Vaak betekent het dat gedachten, gevoelens of ervaringen met elkaar verbonden raken.
Je ruikt bijvoorbeeld de geur van versgebakken brood en denkt onmiddellijk aan een herinnering uit je jeugd.
De geur roept als het ware een andere ervaring op.
Binnen bepaalde verbeeldings- en hypnosetechnieken wordt het woord associatie ook op een andere manier gebruikt.
Dan betekent geassocieerd beleven dat je een situatie voorstelt vanuit je eigen perspectief.
Je kijkt als het ware door je eigen ogen.
Stel je voor dat je op het strand staat.
Je ziet de zee voor je, voelt de wind en hoort de golven.
Je stelt je de situatie voor alsof je er zelf middenin staat.
Dit wordt binnen zulke technieken een geassocieerd perspectief genoemd.
Wat betekent dissociatie?
Dissociatie is een begrip dat eveneens verschillende betekenissen kan hebben, afhankelijk van de context.
In sommige verbeeldingstechnieken betekent gedissocieerd kijken dat je jezelf van een afstand in een situatie voorstelt.
Je kijkt bijvoorbeeld naar een herinnering alsof je naar een film kijkt waarin je zelf voorkomt.
Dat kan helpen om een ervaring vanuit een ander perspectief te bekijken.
Maar binnen de klinische psychologie heeft dissociatie een andere en veel belangrijkere betekenis.
Daar gaat het om ervaringen waarbij iemand zich losgekoppeld kan voelen van zichzelf, zijn lichaam, gevoelens, herinneringen of omgeving.
Deze ervaringen kunnen onvrijwillig optreden.
Sommige mensen voelen zich bijvoorbeeld alsof de wereld onwerkelijk is.
Anderen ervaren emotionele gevoelloosheid of hebben moeite zich bepaalde perioden te herinneren.
Het is belangrijk om deze verschijnselen niet te verwarren met een gewone verbeeldingsoefening.
Het verschil tussen associatie en dissociatie bij verbeelding
Stel je voor dat je terugdenkt aan een belangrijk gesprek.
Wanneer je de situatie vanuit je eigen ogen voorstelt, kun je merken dat bepaalde gevoelens opnieuw opkomen.
Misschien ervaar je spanning wanneer je terugdenkt aan wat de ander zei.
Maar je kunt hetzelfde gesprek ook voorstellen alsof je van een afstand kijkt.
Je ziet jezelf en de ander in dezelfde ruimte.
Vanuit dat perspectief merk je misschien andere details op.
Bijvoorbeeld hoe beide personen reageerden of hoe het gesprek zich ontwikkelde.
Twee manieren om naar dezelfde situatie te kijken
Binnen verbeeldingsoefeningen kun je onderscheid maken tussen:
- Geassocieerd perspectief: je stelt je een gebeurtenis voor alsof je deze opnieuw vanuit je eigen ogen beleeft.
- Gedissocieerd perspectief: je stelt je de gebeurtenis voor alsof je jezelf van een afstand bekijkt.
Sommige mensen merken dat hun emotionele betrokkenheid verandert wanneer ze van perspectief wisselen.
Dat is echter niet bij iedereen hetzelfde.
Het veranderen van een voorstellingsperspectief is bovendien niet hetzelfde als het behandelen van traumatische herinneringen.
Waarom kan afstand nemen behulpzaam zijn?
Wanneer je ergens sterk emotioneel bij betrokken bent, kan het moeilijk zijn om overzicht te houden.
Misschien herken je dat je tijdens een meningsverschil vooral bezig bent met wat de woorden van de ander bij jou oproepen.
Je voelt boosheid, verdriet of onzekerheid.
Pas later, wanneer de spanning is afgenomen, kun je de situatie soms vanuit een breder perspectief bekijken.
Misschien zie je dan ook wat de ander probeerde duidelijk te maken.
Psychologische afstand kan in sommige situaties helpen om minder automatisch te reageren.
Je hoeft je gevoel daarvoor niet weg te drukken.
Het gaat erom dat je naast je directe ervaring ook ruimte maakt om te onderzoeken wat er gebeurt.
Afstand nemen is iets anders dan vermijden
Hier zit een belangrijk verschil.
Bewust afstand nemen kan je helpen om een situatie rustig te overdenken.
Vermijding betekent dat je situaties, gedachten of gevoelens probeert te ontlopen omdat ze te spannend zijn.
Wanneer je voortdurend afstand probeert te houden van alles wat ongemakkelijk voelt, kan dat op langere termijn juist belemmerend worden.
Niet iedere vorm van afstand is dus behulpzaam.
De vraag is vooral of de manier waarop je met een ervaring omgaat je helpt om bewuster en flexibeler te reageren.
De functie van gedrag en de behoefte aan bescherming
In mijn werk als hypnotherapeut kijk ik graag naar de functie van gedrag.
Waarom reageer je in bepaalde situaties steeds op dezelfde manier?
Wat probeert die reactie je mogelijk te brengen?
Stel je voor dat je tijdens een conflict de neiging hebt om je terug te trekken.
Misschien voel je spanning en wil je voorkomen dat het gesprek verder escaleert.
Achter dat gedrag kan een begrijpelijke behoefte aan veiligheid of rust schuilgaan.
Je terugtrekken kan op dat moment een beschermende strategie zijn.
Maar wanneer je daardoor nooit uitspreekt wat je werkelijk voelt of nodig hebt, kan dezelfde strategie je ook beperken.
Het kan waardevol zijn om te onderzoeken wanneer je afstand neemt, waarom je dat doet en of die reactie nog past bij de situatie.
Dat betekent niet dat iedere beschermende reactie klinische dissociatie is.
Meestal gaat het om gewone gedragspatronen waarmee mensen proberen om met ongemak of onzekerheid om te gaan.
Wat is klinische dissociatie?
Bij klinische dissociatie kunnen bepaalde aspecten van de normale samenhang tussen bewustzijn, geheugen, gevoelens, lichamelijke beleving en identiteit tijdelijk verstoord raken.
Dat kan op verschillende manieren merkbaar zijn.
Sommige mensen ervaren dat ze zich niet helemaal aanwezig voelen.
Anderen beschrijven dat ze naar zichzelf lijken te kijken alsof ze buiten hun lichaam staan.
Ook kunnen er perioden zijn die iemand moeilijk kan herinneren.
Dissociatieve verschijnselen kunnen onder andere voorkomen bij ernstige stress of traumatische ervaringen.
Ze kunnen echter ook samenhangen met andere psychische of lichamelijke factoren.
Niet iedereen die dissociatie ervaart, heeft een dissociatieve stoornis.
De ernst, duur en gevolgen voor het dagelijks leven zijn belangrijk bij de beoordeling.
Depersonalisatie en derealisatie
Twee verschijnselen die bij dissociatie kunnen voorkomen, zijn depersonalisatie en derealisatie.
Depersonalisatie
Bij depersonalisatie kun je het gevoel hebben dat je op afstand staat van jezelf.
Misschien voelt je lichaam vreemd of ervaar je je gedachten en gevoelens alsof ze niet helemaal van jou zijn.
Sommige mensen beschrijven het alsof ze zichzelf van buitenaf bekijken.
Dat kan heel verwarrend zijn.
Derealisatie
Bij derealisatie voelt de omgeving soms vreemd of onwerkelijk.
De wereld kan bijvoorbeeld droomachtig, ver weg of kunstmatig lijken.
Je kunt weten dat je daadwerkelijk aanwezig bent, terwijl je ervaring toch anders voelt.
Dergelijke verschijnselen kunnen beangstigend zijn, vooral wanneer je niet begrijpt wat er gebeurt.
Wanneer je deze klachten regelmatig ervaart of er veel last van hebt, is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken.
Wat is de relatie tussen dissociatie en trauma?
Na een ingrijpende gebeurtenis kunnen mensen sterk uiteenlopende reacties ervaren.
Sommigen hebben last van herbelevingen of nachtmerries.
Anderen vermijden herinneringen of voelen zich voortdurend alert.
Ook dissociatieve verschijnselen kunnen voorkomen.
Onderzoekers beschouwen dissociatie in sommige omstandigheden als een mogelijke reactie op overweldigende stress.
Maar de precieze mechanismen zijn complex en nog niet volledig begrepen.
Het is daarom te eenvoudig om te stellen dat bij trauma een deel van jezelf letterlijk bevriest of dat herinneringen als vastgezette energie in je lichaam worden opgeslagen.
Dergelijke omschrijvingen kunnen als beeldspraak worden gebruikt, maar vormen geen bewezen biologische verklaring.
Ook betekent dissociatie niet automatisch dat iemand verborgen traumatische herinneringen heeft die teruggehaald moeten worden.
Waarom kan het terughalen van herinneringen risico’s hebben?
Wanneer mensen last hebben van angst, spanning of dissociatieve klachten, willen zij vaak begrijpen waar die klachten vandaan komen.
Dat is begrijpelijk.
Maar het menselijk geheugen is geen exacte registratie van het verleden.
Herinneringen kunnen worden beïnvloed door verwachtingen, verbeelding, suggesties en informatie die we later ontvangen.
Vooral bij technieken die sterk gericht zijn op het zoeken naar vergeten of verdrongen herinneringen is voorzichtigheid nodig.
Hypnose of regressie is geen betrouwbare methode om vast te stellen wat er vroeger precies is gebeurd.
Een levendige herinnering of sterke emotionele ervaring is niet automatisch bewijs dat een gebeurtenis daadwerkelijk zo heeft plaatsgevonden.
Bij ernstige traumaklachten is het belangrijk om met een deskundige behandelaar te bespreken welke vorm van traumagerichte behandeling passend is.
Welke rol speelt het autonome zenuwstelsel?
Wanneer je spanning of dreiging ervaart, reageert ook je lichaam.
Je hartslag kan veranderen, je spieren kunnen zich aanspannen en je aandacht kan sterker gericht raken op mogelijk gevaar.
Het autonome zenuwstelsel is betrokken bij deze processen.
Bij ernstige stress kunnen mensen daarnaast uiteenlopende ervaringen hebben, zoals verstijven, emotionele afvlakking of het gevoel niet helemaal aanwezig te zijn.
Toch kun je dissociatie niet eenvoudig verklaren door één onderdeel van het zenuwstelsel aan te wijzen.
Het gaat om complexe processen waarbij lichamelijke, psychologische en omgevingsfactoren kunnen meespelen.
Lichamelijke bewustwording kan ondersteunend zijn, maar vormt op zichzelf geen bewezen behandeling voor dissociatieve stoornissen.
Wat kun je doen wanneer je je losgekoppeld voelt?
Wanneer je af en toe het gevoel hebt dat je er niet helemaal bij bent, kunnen eenvoudige oefeningen helpen om je aandacht opnieuw op het huidige moment te richten.
Dit wordt ook wel grounding genoemd.
1. Herken wat je ervaart
Merk op dat je je op dit moment vreemd, afwezig of losgekoppeld voelt.
Je hoeft niet onmiddellijk een verklaring te vinden.
Probeer eerst vast te stellen wat je ervaart.
2. Richt je aandacht op de omgeving
Kijk rustig om je heen.
Noem bijvoorbeeld vijf dingen die je ziet.
Let op kleuren, vormen en voorwerpen.
Zo richt je je aandacht op de omgeving waarin je je op dit moment bevindt.
3. Voel contact met de ondergrond
Merk op hoe je voeten de vloer raken.
Of hoe je lichaam contact maakt met de stoel.
Forceer geen lichamelijke sensaties.
Kies een oefening die voor jou prettig en veilig voelt.
4. Gebruik een vertrouwd voorwerp
Sommige mensen vinden het behulpzaam om een klein voorwerp vast te houden.
Bijvoorbeeld een sleutelbos of een gladde steen.
Besteed aandacht aan de vorm en structuur.
Dit kan helpen om de aandacht weer op het huidige moment te richten.
5. Kijk welke omstandigheden meespelen
Misschien merk je dat het gevoel vaker voorkomt wanneer je erg moe bent, veel stress ervaart of slecht slaapt.
Het kan nuttig zijn om deze omstandigheden te herkennen.
Dat betekent niet dat je daarmee automatisch de oorzaak hebt gevonden.
6. Zoek professionele hulp bij aanhoudende klachten
Wanneer je regelmatig het gevoel hebt losgekoppeld te zijn, geheugenverlies ervaart of moeite hebt om veilig te functioneren, is het belangrijk om medische en psychologische oorzaken te laten beoordelen.
Begin hiervoor bij je huisarts.
Wat kan hypnotherapie betekenen?
Binnen Hypnose Noord werk ik met gerichte aandacht en verbeelding.
Daarbij kan het onderzoeken van persoonlijke ervaringen en het wisselen van perspectief onderdeel zijn van de begeleiding.
Wanneer je bijvoorbeeld sterk emotioneel reageert op een bepaalde situatie, kan het soms waardevol zijn om te onderzoeken hoe je die situatie beleeft.
Wat denk je?
Wat voel je?
Welke betekenis geef je eraan?
En welke behoefte kan achter jouw reactie schuilgaan?
Met hypnotherapie kunnen we, waar passend, werken aan bewustwording en het verkennen van andere manieren van reageren.
Dat is echter iets anders dan het behandelen van een dissociatieve stoornis.
Hypnotherapie of regressie is geen bewezen zelfstandige behandeling voor ernstige dissociatieve of traumagerelateerde aandoeningen.
Bij zulke klachten is specialistische psychologische of psychiatrische beoordeling belangrijk.
Wanneer is gespecialiseerde behandeling nodig?
Wanneer je last hebt van aanhoudende depersonalisatie, derealisatie of geheugenverlies, is het verstandig om professionele hulp te zoeken.
Dat geldt ook wanneer je regelmatig het gevoel hebt dat je de controle over je gedrag of je gevoel van identiteit verliest.
De huisarts kan helpen om mogelijke lichamelijke, medicamenteuze en psychische oorzaken te onderzoeken.
Bij een vermoeden van een dissociatieve stoornis kan verwijzing naar gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg nodig zijn.
Bij traumagerelateerde klachten kunnen bepaalde vormen van psychotherapie passend zijn.
Welke behandeling verantwoord is, hangt af van de persoonlijke situatie.
Associatie en dissociatie: bewust omgaan met je ervaringen
Associatie en dissociatie zijn begrippen die in verschillende contexten worden gebruikt.
Binnen verbeeldingsoefeningen kunnen ze verwijzen naar het perspectief van waaruit je een situatie bekijkt.
Je kunt je voorstellen dat je ergens middenin staat, of dat je de situatie vanaf enige afstand waarneemt.
Dat kan soms helpen om anders naar een ervaring te kijken.
Maar klinische dissociatie is iets anders.
Wanneer je je onvrijwillig losgekoppeld voelt van jezelf, je omgeving of je herinneringen, kunnen de klachten ernstig en verwarrend zijn.
Het belangrijkste is daarom om zorgvuldig te onderscheiden waarover we spreken.
Wil je onderzoeken hoe je gedachten, gevoelens en automatische reacties samenhangen met bepaalde situaties?
Bij Hypnose Noord bied ik persoonlijke begeleiding met hypnotherapie en aandacht voor zelfregulatie, waar dat verantwoord en passend is bij jouw hulpvraag.
Tijdens een vrijblijvende kennismaking kijken we samen welke ondersteuning zinvol is en of andere zorg meer voor de hand ligt.
Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.
ij klinische dissociatie kunnen bepaalde aspecten van de normale samenhang tussen bewustzijn, geheugen, gevoelens, lichamelijke beleving en identiteit tijdelijk verstoord raken.
Dat kan op verschillende manieren merkbaar zijn.
Sommige mensen ervaren dat ze zich niet helemaal aanwezig voelen.
Anderen beschrijven dat ze naar zichzelf lijken te kijken alsof ze buiten hun lichaam staan.
Ook kunnen er perioden zijn die iemand moeilijk kan herinneren.
Dissociatieve verschijnselen kunnen onder andere voorkomen bij ernstige stress of traumatische ervaringen.
Ze kunnen echter ook samenhangen met andere psychische of lichamelijke factoren.
Niet iedereen die dissociatie ervaart, heeft een dissociatieve stoornis.
De ernst, duur en gevolgen voor het dagelijks leven zijn belangrijk bij de beoordeling.
Depersonalisatie en derealisatie
Twee verschijnselen die bij dissociatie kunnen voorkomen, zijn depersonalisatie en derealisatie.
Depersonalisatie
Bij depersonalisatie kun je het gevoel hebben dat je op afstand staat van jezelf.
Misschien voelt je lichaam vreemd of ervaar je je gedachten en gevoelens alsof ze niet helemaal van jou zijn.
Sommige mensen beschrijven het alsof ze zichzelf van buitenaf bekijken.
Dat kan heel verwarrend zijn.
Derealisatie
Bij derealisatie voelt de omgeving soms vreemd of onwerkelijk.
De wereld kan bijvoorbeeld droomachtig, ver weg of kunstmatig lijken.
Je kunt weten dat je daadwerkelijk aanwezig bent, terwijl je ervaring toch anders voelt.
Dergelijke verschijnselen kunnen beangstigend zijn, vooral wanneer je niet begrijpt wat er gebeurt.
Wanneer je deze klachten regelmatig ervaart of er veel last van hebt, is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken.
Wat is de relatie tussen dissociatie en trauma?
Na een ingrijpende gebeurtenis kunnen mensen sterk uiteenlopende reacties ervaren.
Sommigen hebben last van herbelevingen of nachtmerries.
Anderen vermijden herinneringen of voelen zich voortdurend alert.
Ook dissociatieve verschijnselen kunnen voorkomen.
Onderzoekers beschouwen dissociatie in sommige omstandigheden als een mogelijke reactie op overweldigende stress.
Maar de precieze mechanismen zijn complex en nog niet volledig begrepen.
Het is daarom te eenvoudig om te stellen dat bij trauma een deel van jezelf letterlijk bevriest of dat herinneringen als vastgezette energie in je lichaam worden opgeslagen.
Dergelijke omschrijvingen kunnen als beeldspraak worden gebruikt, maar vormen geen bewezen biologische verklaring.
Ook betekent dissociatie niet automatisch dat iemand verborgen traumatische herinneringen heeft die teruggehaald moeten worden.
Waarom kan het terughalen van herinneringen risico’s hebben?
Wanneer mensen last hebben van angst, spanning of dissociatieve klachten, willen zij vaak begrijpen waar die klachten vandaan komen.
Dat is begrijpelijk.
Maar het menselijk geheugen is geen exacte registratie van het verleden.
Herinneringen kunnen worden beïnvloed door verwachtingen, verbeelding, suggesties en informatie die we later ontvangen.
Vooral bij technieken die sterk gericht zijn op het zoeken naar vergeten of verdrongen herinneringen is voorzichtigheid nodig.
Hypnose of regressie is geen betrouwbare methode om vast te stellen wat er vroeger precies is gebeurd.
Een levendige herinnering of sterke emotionele ervaring is niet automatisch bewijs dat een gebeurtenis daadwerkelijk zo heeft plaatsgevonden.
Bij ernstige traumaklachten is het belangrijk om met een deskundige behandelaar te bespreken welke vorm van traumagerichte behandeling passend is.
Welke rol speelt het autonome zenuwstelsel?
Wanneer je spanning of dreiging ervaart, reageert ook je lichaam.
Je hartslag kan veranderen, je spieren kunnen zich aanspannen en je aandacht kan sterker gericht raken op mogelijk gevaar.
Het autonome zenuwstelsel is betrokken bij deze processen.
Bij ernstige stress kunnen mensen daarnaast uiteenlopende ervaringen hebben, zoals verstijven, emotionele afvlakking of het gevoel niet helemaal aanwezig te zijn.
Toch kun je dissociatie niet eenvoudig verklaren door één onderdeel van het zenuwstelsel aan te wijzen.
Het gaat om complexe processen waarbij lichamelijke, psychologische en omgevingsfactoren kunnen meespelen.
Lichamelijke bewustwording kan ondersteunend zijn, maar vormt op zichzelf geen bewezen behandeling voor dissociatieve stoornissen.
Wat kun je doen wanneer je je losgekoppeld voelt?
Wanneer je af en toe het gevoel hebt dat je er niet helemaal bij bent, kunnen eenvoudige oefeningen helpen om je aandacht opnieuw op het huidige moment te richten.
Dit wordt ook wel grounding genoemd.
1. Herken wat je ervaart
Merk op dat je je op dit moment vreemd, afwezig of losgekoppeld voelt.
Je hoeft niet onmiddellijk een verklaring te vinden.
Probeer eerst vast te stellen wat je ervaart.
2. Richt je aandacht op de omgeving
Kijk rustig om je heen.
Noem bijvoorbeeld vijf dingen die je ziet.
Let op kleuren, vormen en voorwerpen.
Zo richt je je aandacht op de omgeving waarin je je op dit moment bevindt.
3. Voel contact met de ondergrond
Merk op hoe je voeten de vloer raken.
Of hoe je lichaam contact maakt met de stoel.
Forceer geen lichamelijke sensaties.
Kies een oefening die voor jou prettig en veilig voelt.
4. Gebruik een vertrouwd voorwerp
Sommige mensen vinden het behulpzaam om een klein voorwerp vast te houden.
Bijvoorbeeld een sleutelbos of een gladde steen.
Besteed aandacht aan de vorm en structuur.
Dit kan helpen om de aandacht weer op het huidige moment te richten.
5. Kijk welke omstandigheden meespelen
Misschien merk je dat het gevoel vaker voorkomt wanneer je erg moe bent, veel stress ervaart of slecht slaapt.
Het kan nuttig zijn om deze omstandigheden te herkennen.
Dat betekent niet dat je daarmee automatisch de oorzaak hebt gevonden.
6. Zoek professionele hulp bij aanhoudende klachten
Wanneer je regelmatig het gevoel hebt losgekoppeld te zijn, geheugenverlies ervaart of moeite hebt om veilig te functioneren, is het belangrijk om medische en psychologische oorzaken te laten beoordelen.
Begin hiervoor bij je huisarts.
Wat kan hypnotherapie betekenen?
Binnen Hypnose Noord werk ik met gerichte aandacht en verbeelding.
Daarbij kan het onderzoeken van persoonlijke ervaringen en het wisselen van perspectief onderdeel zijn van de begeleiding.
Wanneer je bijvoorbeeld sterk emotioneel reageert op een bepaalde situatie, kan het soms waardevol zijn om te onderzoeken hoe je die situatie beleeft.
Wat denk je?
Wat voel je?
Welke betekenis geef je eraan?
En welke behoefte kan achter jouw reactie schuilgaan?
Met hypnotherapie kunnen we, waar passend, werken aan bewustwording en het verkennen van andere manieren van reageren.
Dat is echter iets anders dan het behandelen van een dissociatieve stoornis.
Hypnotherapie of regressie is geen bewezen zelfstandige behandeling voor ernstige dissociatieve of traumagerelateerde aandoeningen.
Bij zulke klachten is specialistische psychologische of psychiatrische beoordeling belangrijk.
Wanneer is gespecialiseerde behandeling nodig?
Wanneer je last hebt van aanhoudende depersonalisatie, derealisatie of geheugenverlies, is het verstandig om professionele hulp te zoeken.
Dat geldt ook wanneer je regelmatig het gevoel hebt dat je de controle over je gedrag of je gevoel van identiteit verliest.
De huisarts kan helpen om mogelijke lichamelijke, medicamenteuze en psychische oorzaken te onderzoeken.
Bij een vermoeden van een dissociatieve stoornis kan verwijzing naar gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg nodig zijn.
Bij traumagerelateerde klachten kunnen bepaalde vormen van psychotherapie passend zijn.
Welke behandeling verantwoord is, hangt af van de persoonlijke situatie.
Associatie en dissociatie: bewust omgaan met je ervaringen
Associatie en dissociatie zijn begrippen die in verschillende contexten worden gebruikt.
Binnen verbeeldingsoefeningen kunnen ze verwijzen naar het perspectief van waaruit je een situatie bekijkt.
Je kunt je voorstellen dat je ergens middenin staat, of dat je de situatie vanaf enige afstand waarneemt.
Dat kan soms helpen om anders naar een ervaring te kijken.
Maar klinische dissociatie is iets anders.
Wanneer je je onvrijwillig losgekoppeld voelt van jezelf, je omgeving of je herinneringen, kunnen de klachten ernstig en verwarrend zijn.
Het belangrijkste is daarom om zorgvuldig te onderscheiden waarover we spreken.
Wil je onderzoeken hoe je gedachten, gevoelens en automatische reacties samenhangen met bepaalde situaties?
Bij Hypnose Noord bied ik persoonlijke begeleiding met hypnotherapie en aandacht voor zelfregulatie, waar dat verantwoord en passend is bij jouw hulpvraag.
Tijdens een vrijblijvende kennismaking kijken we samen welke ondersteuning zinvol is en of andere zorg meer voor de hand ligt.
Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.
Heb jij hier wat aan? Kijk ook eens op de site www.hypnosenoord.nl voor nog meer tips.
Groeten,
David
HypnoseNoord
