Je merkt dat je steeds opnieuw tegen hetzelfde probleem aanloopt. Misschien blijf je piekeren, reageer je snel gespannen of merk je dat je in bepaalde situaties automatisch hetzelfde gedrag vertoont.

Je weet vaak heel goed wat je anders zou willen doen. Toch blijkt veranderen in de praktijk niet altijd gemakkelijk.

Wanneer je op zoek gaat naar begeleiding, kom je verschillende therapievormen tegen. Twee daarvan zijn cognitieve therapie en hypnotherapie.

Maar wat is eigenlijk het verschil tussen deze benaderingen?

Cognitieve therapie en hypnotherapie kunnen allebei aandacht besteden aan gedachten, overtuigingen en gedragspatronen. Toch verschillen ze in hun werkwijze en wetenschappelijke onderbouwing.

In dit artikel bekijken we hoe beide methoden werken, waar overeenkomsten liggen en wat belangrijk is wanneer je een passende vorm van begeleiding zoekt.

Wat is cognitieve therapie?

Cognitieve therapie is een psychotherapeutische benadering waarbij aandacht wordt besteed aan de manier waarop je situaties interpreteert.

Het uitgangspunt is dat gedachten en overtuigingen invloed kunnen hebben op gevoelens en gedrag.

Stel je voor dat je tijdens een vergadering een opmerking maakt en een collega daar niet op reageert.

Je kunt denken: Hij vindt mijn idee vast niet goed.

Misschien voel je je daardoor onzeker en besluit je de volgende keer niets meer te zeggen.

Maar je kunt dezelfde situatie ook anders interpreteren.

Misschien had je collega je niet goed gehoord of was hij met iets anders bezig.

De gebeurtenis blijft hetzelfde, maar de betekenis die je eraan geeft, kan invloed hebben op je reactie.

Binnen cognitieve therapie onderzoek je zulke gedachten en leer je om er bewuster en realistischer mee om te gaan.

Wat is cognitieve gedragstherapie?

Cognitieve therapie wordt tegenwoordig vaak gecombineerd met gedragstherapeutische technieken.

Deze combinatie noemen we cognitieve gedragstherapie, afgekort CGT.

Bij CGT gaat het niet alleen om anders denken.

Er wordt ook gekeken naar wat je doet, welke gevolgen dat heeft en welke gedragspatronen daardoor mogelijk blijven bestaan.

Een behandelaar kan samen met jou onderzoeken welke situaties klachten oproepen, welke overtuigingen meespelen en hoe je nieuwe reacties kunt oefenen.

CGT is een gestructureerde behandelmethode waarvoor bij verschillende psychische klachten uitgebreid wetenschappelijk onderzoek beschikbaar is.

De behandeling wordt onder andere toegepast bij angststoornissen en depressieve klachten.

Welke specifieke technieken worden gebruikt, hangt af van de klachten en het behandelplan.

Hoe ontstaan automatische gedragspatronen?

Veel van ons gedrag verloopt automatisch.

Je hoeft niet voortdurend bewust na te denken over hoe je loopt, fietst of je dagelijkse werkzaamheden uitvoert.

Dat is handig, omdat het weinig bewuste aandacht vraagt.

Maar ook gewoonten die je als vervelend ervaart, kunnen automatisch worden.

Misschien merk je dat je in moeilijke gesprekken steeds toegeeft, terwijl je eigenlijk je grens zou willen aangeven.

Of je probeert voortdurend alles onder controle te houden, ook wanneer dat veel spanning oplevert.

Dergelijke patronen kunnen door herhaling zijn ontstaan.

Soms zijn ze verbonden met eerdere ervaringen of overtuigingen. In andere gevallen spelen de omstandigheden waarin het gedrag wordt uitgevoerd een belangrijke rol.

Waarom blijft bepaald gedrag terugkomen?

Stel je voor dat je spanning ervaart wanneer iemand kritiek op je heeft.

Je reageert door je terug te trekken.

Op korte termijn geeft dat misschien opluchting.

Maar wanneer je gesprekken steeds vermijdt, krijg je minder mogelijkheden om te oefenen met een andere reactie.

Zo kan een patroon blijven bestaan.

Gedrag kan dus een functie vervullen, zelfs wanneer je er op langere termijn last van hebt.

Het is waardevol om die functie te herkennen.

De strategie achter gedrag

In mijn werk als hypnotherapeut vind ik het interessant om niet alleen te kijken naar wat iemand doet, maar ook naar wat iemand daarmee probeert te bereiken.

Stel je voor dat je voortdurend probeert anderen tevreden te houden.

Misschien heb je geleerd dat je daardoor conflicten kunt voorkomen.

Achter dat gedrag kan een begrijpelijk verlangen liggen, bijvoorbeeld naar veiligheid, verbinding of waardering.

Het gedrag is dan mogelijk een strategie geworden om dat verlangen te vervullen.

Maar wanneer je jezelf voortdurend aanpast, kun je ook het contact verliezen met je eigen behoeften.

Een belangrijke vraag is daarom niet alleen: hoe verander ik mijn gedrag? Maar ook: wat probeert dit gedrag mij te brengen?

Dat betekent niet dat ieder gedrag een verborgen psychologische oorzaak heeft.

En ook niet dat alle klachten verdwijnen zodra je de functie van een patroon begrijpt.

Inzicht kan een belangrijk begin zijn, maar daadwerkelijk veranderen vraagt vaak ook om oefenen en nieuwe ervaringen opdoen.

Hoe werkt cognitieve gedragstherapie met zulke patronen?

Er bestaat soms het misverstand dat CGT uitsluitend gericht is op het bestrijden van symptomen.

Dat is niet juist.

Binnen CGT kunnen ook diepgewortelde overtuigingen, aangeleerde verwachtingen en terugkerende gedragspatronen worden onderzocht.

Bijvoorbeeld de overtuiging:

Ik mag geen fouten maken, anders vinden mensen mij niet goed genoeg.

Zo’n gedachte kan invloed hebben op verschillende situaties.

Je bereidt je misschien overdreven zorgvuldig voor, stelt taken uit of zoekt voortdurend bevestiging.

Tijdens CGT kun je onderzoeken of deze overtuiging klopt en welke gevolgen je gedrag heeft.

Vervolgens kun je oefenen met andere manieren van reageren.

Je leert bijvoorbeeld om een fout te maken zonder jezelf onmiddellijk te veroordelen.

Daarbij gaat het niet alleen om begrijpen, maar ook om ervaren dat ander gedrag mogelijk is.

Wat is hypnotherapie?

Hypnotherapie is een vorm van begeleiding waarbij gebruik wordt gemaakt van hypnose.

Tijdens hypnose richt je je aandacht op bepaalde ervaringen, beelden, gedachten of lichamelijke gewaarwordingen.

Dat kan gepaard gaan met ontspanning, maar ontspanning is niet noodzakelijk om hypnose te ervaren.

Je blijft in principe bewust van wat er gebeurt en kunt aangeven wanneer je iets niet prettig vindt.

De hypnotherapeut kan werken met verbeelding, taal, suggesties en gerichte aandacht.

Afhankelijk van de hulpvraag kunnen gewoonten, overtuigingen of emotionele reacties onderwerp van de begeleiding zijn.

De manier waarop hypnotherapie wordt toegepast, kan per therapeut verschillen.

Dat maakt het belangrijk om vooraf duidelijk te bespreken wat je kunt verwachten.

Wat is trance eigenlijk?

Het woord trance roept soms bijzondere beelden op.

Misschien denk je aan iemand die volledig buiten bewustzijn is of geen controle meer heeft over zijn gedrag.

Dat is geen juiste beschrijving van therapeutische hypnose.

Bij hypnose gaat het doorgaans om een toestand van sterk gerichte aandacht.

Je kunt bijvoorbeeld helemaal opgaan in een verbeelding of bepaalde ervaring.

Er wordt soms een vergelijking gemaakt met dagdromen of volledig geconcentreerd bezig zijn.

Dat zijn niet precies dezelfde toestanden, maar de vergelijking helpt om te begrijpen dat aandacht op verschillende manieren gericht kan zijn.

Hypnose geeft geen gegarandeerde toegang tot een verborgen deel van de hersenen waarin alle problemen en hun oplossingen opgeslagen liggen.

Ook is hypnose geen betrouwbare manier om vergeten herinneringen terug te halen.

Hoe wordt hypnotherapie toegepast bij Hypnose Noord?

Bij Hypnose Noord kijk ik graag vanuit verschillende invalshoeken naar een persoonlijke hulpvraag.

Wanneer iemand bijvoorbeeld veel spanning ervaart, onderzoeken we samen welke situaties die spanning oproepen.

Welke gedachten spelen mee?

Wat merk je lichamelijk?

Welke reactie ontstaat er automatisch?

En welke behoefte kan achter die reactie schuilgaan?

Tijdens hypnotherapie kunnen we met gerichte aandacht en verbeelding onderzoeken hoe iemand een situatie ervaart.

Ook kunnen bepaalde gewenste reacties worden voorgesteld en geoefend.

Daarbij vind ik het belangrijk dat inzicht wordt verbonden met het dagelijks leven.

Het gaat uiteindelijk niet alleen om wat je tijdens een sessie ervaart, maar ook om wat je daarna met nieuwe inzichten kunt doen.

Cognitieve therapie versus hypnotherapie: de belangrijkste verschillen

Hoewel er overeenkomsten bestaan, zijn het verschillende benaderingen.

1. De manier van werken

Cognitieve gedragstherapie is doorgaans gestructureerd.

Samen met de behandelaar onderzoek je gedachten, gedrag en omstandigheden die klachten beïnvloeden.

Vaak maak je gebruik van oefeningen of opdrachten tussen de sessies.

Bij hypnotherapie wordt onder andere gewerkt met gerichte aandacht, verbeelding en suggesties.

Dat kan voor cliënten een andere manier zijn om met persoonlijke ervaringen bezig te zijn.

2. De wetenschappelijke onderbouwing

Voor cognitieve gedragstherapie bestaat een uitgebreide wetenschappelijke onderbouwing bij verschillende psychische aandoeningen.

CGT wordt daarom in professionele behandelrichtlijnen aanbevolen bij uiteenlopende klachten.

Voor hypnotherapie verschilt de hoeveelheid bewijs per toepassing.

Bij sommige klachten zijn positieve resultaten onderzocht, maar voor veel psychische aandoeningen is de onderbouwing beperkter of onvoldoende.

Hypnotherapie kan daarom niet als algemeen bewezen effectiever of sneller worden gepresenteerd dan CGT.

3. De rol van gedachten en overtuigingen

Beide benaderingen kunnen aandacht besteden aan overtuigingen.

Binnen CGT worden gedachten en overtuigingen systematisch onderzocht en getoetst aan ervaringen.

Binnen hypnotherapie kunnen overtuigingen worden verkend met behulp van aandacht en verbeelding.

De gebruikte methoden verschillen, maar de onderwerpen kunnen gedeeltelijk overlappen.

4. Het oefenen van nieuw gedrag

Binnen CGT vormt het oefenen met nieuw gedrag vaak een belangrijk onderdeel van de behandeling.

Ook binnen hypnotherapie kan aandacht worden besteed aan nieuwe reacties of gewenste veranderingen.

Maar een positieve ervaring tijdens hypnose betekent niet automatisch dat een nieuw gedragspatroon duurzaam is aangeleerd.

Daarvoor kan oefening in het dagelijks leven nodig zijn.

Werkt hypnotherapie sneller dan cognitieve gedragstherapie?

Soms wordt beweerd dat hypnotherapie een probleem in enkele sessies definitief kan oplossen, terwijl cognitieve gedragstherapie veel langer zou duren.

Zo’n algemene vergelijking is niet betrouwbaar.

Het aantal sessies dat iemand nodig heeft, hangt onder andere af van de aard en ernst van de klachten, persoonlijke omstandigheden en de gebruikte behandelvorm.

Ook verschillen onderzoeken in hun opzet en in de manier waarop verbetering wordt gemeten.

Daarom kun je niet op basis van eenvoudige succespercentages concluderen dat de ene methode altijd sneller of effectiever is dan de andere.

Het is belangrijker om te kijken welke behandeling voor jouw specifieke klachten goed is onderzocht.

Welke rol spelen emoties en lichamelijke reacties?

Onze gedachten, gevoelens, lichamelijke reacties en gedrag kunnen elkaar beïnvloeden.

Wanneer je bijvoorbeeld bang bent om een fout te maken, kun je merken dat je hartslag toeneemt of je spieren zich aanspannen.

Je lichaam bereidt zich mogelijk voor op een situatie die je als bedreigend ervaart.

Het autonome zenuwstelsel speelt hierbij een rol.

Maar psychische klachten kunnen niet eenvoudig worden teruggebracht tot één ontregeling van dit zenuwstelsel.

Ook verwachtingen, ervaringen, lichamelijke gezondheid en sociale omstandigheden kunnen meespelen.

Binnen passende begeleiding kan aandacht voor lichamelijke spanning ondersteunend zijn.

Dat geldt zowel bij bepaalde vormen van psychologische behandeling als bij aanvullende begeleiding.

Het leren herkennen van lichamelijke reacties kan bijvoorbeeld helpen om beter te begrijpen wat er tijdens een spannend moment gebeurt.

Waarom inzicht alleen soms onvoldoende is

Misschien begrijp je heel goed waarom je steeds dezelfde reactie vertoont.

Je weet dat je jezelf te veel aanpast.

Je herkent dat je situaties vermijdt.

Of je ziet hoe je behoefte aan controle spanning veroorzaakt.

Toch betekent dat inzicht niet dat het gedrag onmiddellijk verandert.

Een gewoonte kan jarenlang zijn versterkt door herhaling.

Daarom is het waardevol om nieuwe ervaringen op te doen.

Wanneer je gewend bent conflicten te vermijden, kun je bijvoorbeeld voorzichtig oefenen met het aangeven van je mening.

Zo ontdek je niet alleen met je verstand, maar ook door ervaring dat je anders kunt reageren.

Inzicht en gedragsverandering kunnen elkaar versterken.

Welke therapie past bij jouw hulpvraag?

In de behandelrichtlijnen van NICE lees je waarom cognitieve gedragstherapie wordt aanbevolen bij verschillende angststoornissen.

De keuze voor begeleiding hangt af van wat je ervaart.

Wanneer sprake is van een vastgestelde angststoornis, depressie of andere psychische aandoening, is het verstandig om te kijken welke behandelingen volgens professionele richtlijnen worden aanbevolen.

Cognitieve gedragstherapie is voor veel van deze klachten een goed onderzochte mogelijkheid.

De huisarts kan helpen om passende zorg te vinden.

Wanneer je vooral persoonlijke patronen, onzekerheid of spanningsreacties wilt onderzoeken, kan aanvullende begeleiding met hypnotherapie voor jou interessant zijn.

Het is daarbij belangrijk dat de grenzen van de methode duidelijk zijn.

Hypnotherapie is geen vervanging voor noodzakelijke medische of psychologische behandeling.

Kunnen cognitieve therapie en hypnotherapie elkaar aanvullen?

Sommige mensen overwegen aanvullende begeleiding naast een reguliere behandeling.

Of dat passend is, hangt af van de klachten en de behandeldoelen.

Het is niet vanzelfsprekend dat het combineren van verschillende methoden tot betere resultaten leidt.

Wanneer je onder behandeling bent bij een psycholoog of andere zorgverlener, bespreek dan eerst of aanvullende hypnotherapie verstandig is.

Zo voorkom je dat verschillende vormen van begeleiding elkaar onbedoeld doorkruisen.

Een duidelijke hulpvraag en goede afstemming zijn belangrijker dan het combineren van zoveel mogelijk technieken.

Van inzicht naar verandering

Misschien zoek je vooral een manier om beter te begrijpen waarom je in bepaalde situaties steeds hetzelfde doet.

Of je wilt leren om anders om te gaan met spanning, onzekerheid of overtuigingen die je beperken.

Cognitieve gedragstherapie en hypnotherapie bieden verschillende manieren om naar gedachten en gedrag te kijken.

Maar het gaat uiteindelijk niet om welke methode het aantrekkelijkst klinkt.

Het gaat erom welke begeleiding aansluit bij jouw hulpvraag en waarvoor voldoende aanwijzingen bestaan dat deze kan helpen.

In mijn werk bij Hypnose Noord kijk ik graag samen naar de samenhang tussen gedachten, lichamelijke reacties en gedrag.

Welke patronen herken je? Wat probeer je ermee te bereiken? En welke nieuwe mogelijkheden ontstaan er wanneer je daar bewuster naar leert kijken?

Wil je jouw persoonlijke patronen en spanningsreacties verder onderzoeken?

Tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken we je hulpvraag en kijken we of hypnotherapie passend is, of dat andere zorg meer voor de hand ligt.

Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.