Misschien herken je het wel. Iemand maakt een opmerking over je werk en voordat je erover hebt kunnen nadenken, voel je weerstand ontstaan.

Je verdedigt jezelf. Of je trekt je juist terug.

Later vraag je je af waarom die opmerking je eigenlijk zo raakte.

Het kan zijn dat de woorden van de ander iets oproepen wat verder gaat dan de situatie zelf. Misschien voelde je je afgewezen, niet serieus genomen of onvoldoende gewaardeerd.

Soms wordt bij dit soort reacties gesproken over het ego.

Maar wat bedoelen we eigenlijk met het ego? Is het iets wat we moeten bestrijden, of kan het ons juist helpen om onszelf beter te begrijpen?

Het ego kun je in het dagelijks taalgebruik zien als het beeld dat je van jezelf hebt en de manier waarop je dat beeld probeert te beschermen.

In dit artikel onderzoeken we hoe je zelfbeeld ontstaat, waarom je soms automatisch reageert en hoe meer bewustwording kan helpen om met meer vrijheid keuzes te maken.

Wat is het ego?

Het woord ego betekent letterlijk ‘ik’.

In de psychologie, filosofie en persoonlijke ontwikkeling wordt het begrip op verschillende manieren gebruikt.

In de psychoanalytische theorie van Sigmund Freud heeft het ego bijvoorbeeld een specifieke betekenis als onderdeel van zijn model van de psyche.

In het dagelijks taalgebruik bedoelen mensen met het ego vaak iets anders.

Dan gaat het bijvoorbeeld over zelfbeeld, trots, identiteit en de behoefte om jezelf te beschermen.

Er bestaat dus niet één universele definitie die in alle situaties wordt gebruikt.

In dit artikel gebruik ik het begrip vooral als een manier om te onderzoeken hoe jouw beeld van jezelf invloed kan hebben op je gedachten, gevoelens en gedrag.

Hoe ontstaat je zelfbeeld?

Vanaf je geboorte ontwikkel je je in voortdurende wisselwerking met je omgeving.

Je leert door ervaringen, relaties, lichamelijke ontwikkeling en de reacties van anderen.

Misschien kreeg je vroeger regelmatig te horen dat je ergens goed in was.

Of juist dat je voorzichtiger moest zijn, niet zo gevoelig moest reageren of harder je best moest doen.

Dergelijke ervaringen kunnen bijdragen aan hoe je jezelf ziet.

Ook latere ervaringen, zoals vriendschappen, relaties en werk, beïnvloeden je zelfbeeld.

Zo kunnen overtuigingen ontstaan als:

Ik moet sterk zijn.

Ik mag geen fouten maken.

Ik moet het anderen naar de zin maken.

Ik moet alles zelf kunnen oplossen.

Sommige overtuigingen kunnen je helpen.

Andere kunnen je beperken wanneer je ze als absolute waarheid gaat beschouwen.

Je ervaringen zijn geen exacte opgeslagen bestanden

Ik gebruik weleens de vergelijking van een computer die informatie verzamelt.

Door ervaringen leren we immers om situaties sneller te herkennen en erop te reageren.

Maar ons geheugen werkt niet letterlijk als een harde schijf.

Herinneringen worden niet als onveranderlijke bestanden opgeslagen en later exact afgespeeld.

Ze worden beïnvloed door aandacht, emoties, verwachtingen en latere ervaringen.

Dat betekent dat de manier waarop je een gebeurtenis herinnert niet altijd gelijk is aan wat er destijds precies gebeurde.

Toch kunnen eerdere ervaringen een belangrijke rol spelen in je huidige reacties.

Wanneer je bijvoorbeeld vaker kritiek hebt ervaren als afwijzing, kan een nieuwe opmerking sneller datzelfde gevoel oproepen.

Je reageert dan mogelijk niet alleen op wat er nu gebeurt, maar ook vanuit verwachtingen die je eerder hebt ontwikkeld.

Waarom proberen we ons zelfbeeld te beschermen?

Mensen hebben doorgaans behoefte aan veiligheid, verbondenheid en waardering.

Wanneer een situatie raakt aan wat belangrijk voor je is, kun je automatisch reageren.

Stel je voor dat je jezelf ziet als iemand die zijn werk altijd goed doet.

Een collega wijst je op een fout.

Misschien ervaar je die opmerking niet alleen als informatie over je werk, maar ook als een bedreiging voor je zelfbeeld.

Je kunt dan de neiging krijgen om jezelf te verdedigen.

Niet noodzakelijk omdat je niet tegen kritiek kunt, maar omdat de situatie iets oproept wat persoonlijk belangrijk voor je is.

Wat probeert je reactie te beschermen?

In mijn werk als hypnotherapeut kijk ik graag naar de functie van gedrag.

Wanneer je je verdedigt, terugtrekt of juist extra hard gaat werken, kan het waardevol zijn om te onderzoeken wat je daarmee probeert te bereiken.

Misschien wil je voorkomen dat iemand je afwijst.

Of wil je graag gezien worden als betrouwbaar en bekwaam.

Achter een reactie kan dus een begrijpelijk verlangen schuilgaan.

Bijvoorbeeld naar erkenning, veiligheid of verbinding.

Het gedrag kan een manier zijn geworden om dat verlangen te vervullen.

De vraag is vervolgens of die manier van reageren je nog helpt.

Wanneer zit je zelfbeeld je in de weg?

Een zelfbeeld geeft houvast.

Je weet ongeveer wie je bent, wat je belangrijk vindt en hoe je jezelf tot anderen verhoudt.

Daar is op zichzelf niets mis mee.

Maar wanneer je heel sterk vasthoudt aan bepaalde overtuigingen over jezelf, kan dat je bewegingsruimte beperken.

Misschien vind je dat je altijd vriendelijk moet zijn.

Daardoor wordt het moeilijk om een grens aan te geven.

Of je ziet jezelf als iemand die alles moet kunnen.

Dan kan hulp vragen voelen alsof je tekortschiet.

Het probleem is niet dat je een zelfbeeld hebt.

Het wordt vooral lastig wanneer je niet meer kunt afwijken van de regels die je jezelf hebt opgelegd.

Het verschil tussen wie je bent en wat je denkt over jezelf

Misschien zeg je regelmatig:

Ik ben onzeker.

Ik ben nu eenmaal perfectionistisch.

Ik ben slecht in conflicten.

Wanneer je dergelijke uitspraken vaak gebruikt, kan het voelen alsof ze een vaste beschrijving zijn van wie je bent.

Maar je kunt ook op een andere manier kijken.

Bijvoorbeeld:

Ik merk dat ik in bepaalde situaties onzeker word.

Of:

Ik heb de neiging om hoge eisen aan mezelf te stellen.

Dat verschil is interessant.

Je beschrijft dan een ervaring of patroon, in plaats van jezelf er volledig mee te identificeren.

Het betekent niet dat problemen daardoor vanzelf verdwijnen.

Wel kan het helpen om ruimte te maken voor de gedachte dat gedrag en reacties kunnen veranderen.

De rol van automatische overtuigingen

Veel overtuigingen zijn zo vertrouwd dat je ze nauwelijks nog opmerkt.

Stel je voor dat je een afspraak moet afzeggen.

Je voelt onmiddellijk schuldgevoel.

Misschien denk je:

Ik stel de ander teleur.

Of:

Ik mag niet voor mezelf kiezen.

Je reageert op basis van een overtuiging die in de loop van je leven is ontstaan.

Die overtuiging kan ooit behulpzaam zijn geweest.

Misschien leverde aanpassen aan anderen je waardering of het vermijden van conflicten op.

Maar in je huidige leven kan diezelfde strategie ervoor zorgen dat je voortdurend over je grenzen gaat.

Daarom kan het waardevol zijn om dergelijke automatische gedachten bewust te onderzoeken.

Het ego, onzekerheid en de behoefte aan erkenning

Soms denken mensen bij het ego vooral aan iemand die zichzelf belangrijk vindt.

Maar de behoefte om een bepaald zelfbeeld vast te houden, kan ook samengaan met onzekerheid.

Wanneer je sterk afhankelijk bent van de waardering van anderen, kunnen hun reacties veel invloed krijgen.

Een compliment geeft je een goed gevoel.

Maar één kritische opmerking kan je hele dag beïnvloeden.

Misschien probeer je kritiek te voorkomen door voortdurend je best te doen.

Of je gaat situaties vermijden waarin je mogelijk beoordeeld wordt.

Het kan dan helpen om te onderzoeken hoeveel ruimte het oordeel van anderen in je leven inneemt.

En wat je nodig hebt om steviger vanuit je eigen waarden te handelen.

Kun je je ego loslaten?

In gesprekken over persoonlijke ontwikkeling hoor je soms dat je je ego moet loslaten.

Maar wat zou dat eigenlijk betekenen?

Je hebt een gevoel van identiteit nodig om in het dagelijks leven te functioneren.

Je moet beslissingen kunnen nemen, grenzen kunnen aangeven en je tot anderen kunnen verhouden.

Het doel hoeft daarom niet te zijn om geen zelfbeeld meer te hebben.

Een bruikbaarder uitgangspunt is misschien om minder rigide vast te houden aan bepaalde gedachten over jezelf.

Je kunt bijvoorbeeld erkennen dat je graag gewaardeerd wilt worden, zonder dat ieder oordeel van een ander bepaalt hoe je je voelt.

Of je kunt ontdekken dat je een fout kunt maken zonder dat dit betekent dat je als persoon tekortschiet.

Dat vraagt om bewustwording en vaak ook om oefenen.

Gedachten waarnemen in plaats van er automatisch naar handelen

Binnen Acceptance and Commitment Therapy (ACT) wordt onder andere gewerkt met psychologische flexibiliteit.

Een belangrijk onderdeel daarvan is leren om gedachten te herkennen als gedachten, zonder ze onmiddellijk als feiten te behandelen.

Dat wordt ook wel cognitieve defusie genoemd.

Stel je voor dat je denkt:

Ik kan dit niet.

In plaats van deze gedachte direct als waarheid aan te nemen, kun je opmerken:

Ik heb de gedachte dat ik dit niet kan.

De inhoud van de gedachte is niet veranderd.

Maar de manier waarop je je ertoe verhoudt, kan veranderen.

Je hoeft er niet automatisch naar te handelen.

Deze manier van kijken kan helpen om bewustere keuzes te maken die aansluiten bij wat je belangrijk vindt.

Welke rol spelen emoties en lichamelijke reacties?

Je zelfbeeld en overtuigingen beïnvloeden niet alleen je gedachten.

Ook lichamelijke reacties kunnen meespelen.

Wanneer iemand kritiek geeft en je dat als bedreigend ervaart, kun je merken dat je spieren zich aanspannen.

Je hartslag kan toenemen en je ademhaling kan veranderen.

Het autonome zenuwstelsel is betrokken bij deze reacties.

Soms gebeurt dat zo snel dat je pas achteraf merkt hoe sterk je reageerde.

Het kan waardevol zijn om die lichamelijke signalen eerder te leren herkennen.

Niet omdat elke reactie een ontregeling van het zenuwstelsel zou zijn, maar omdat lichamelijke bewustwording je kan helpen om beter te begrijpen wat je ervaart.

Hoe kun je bewuster omgaan met je zelfbeeld?

Verandering begint vaak met het leren herkennen van automatische reacties.

De volgende oefeningen kunnen daarbij helpen.

1. Merk op wanneer je geraakt wordt

Sta stil bij situaties waarin je opvallend sterk reageert.

Wat gebeurde er?

Wat zei of deed de ander?

En welke betekenis gaf je daaraan?

2. Onderzoek je eerste gedachte

Misschien denk je:

Ze nemen mij niet serieus.

Of:

Ik doe het nooit goed genoeg.

Vraag jezelf af of dat een feit is of een interpretatie.

Welke andere verklaringen zijn mogelijk?

3. Herken wat je probeert te beschermen

Wat staat er voor jou op het spel?

Je gevoel van veiligheid?

Je behoefte aan erkenning?

Of de wens om erbij te horen?

Door dit te onderzoeken, kun je de functie van je reactie beter begrijpen.

4. Merk je lichamelijke reactie op

Wat voel je wanneer de situatie spannend wordt?

Trekken je schouders op?

Wordt je ademhaling sneller?

Voel je spanning in je buik?

Probeer eerst alleen te observeren.

Je hoeft niet onmiddellijk iets te veranderen.

5. Vraag wat je werkelijk belangrijk vindt

Misschien wil je jezelf verdedigen, terwijl je eigenlijk vooral verbinding wilt behouden.

Of je zegt automatisch ja, terwijl je behoefte hebt aan rust.

Vraag jezelf af welke keuze past bij jouw waarden en behoeften.

6. Oefen met een andere reactie

Wanneer je gewend bent je terug te trekken, kun je oefenen om rustig aan te geven wat je voelt.

Wanneer je alles wilt controleren, kun je proberen een kleine onzekerheid toe te laten.

Kies stappen die haalbaar zijn en passen bij jouw situatie.

Wat kan hypnotherapie hierin betekenen?

Bij Hypnose Noord begeleid ik mensen bij het onderzoeken van persoonlijke overtuigingen, spanningsreacties en terugkerende gedragspatronen.

Wanneer iemand merkt dat bepaalde reacties steeds opnieuw ontstaan, kijken we samen naar de samenhang tussen gedachten, gevoelens en gedrag.

Welke overtuigingen spelen mogelijk mee?

Wat probeert een bepaald patroon te beschermen?

En welk verlangen ligt daar misschien achter?

Met hypnotherapie kunnen we gebruikmaken van gerichte aandacht en verbeelding om zulke ervaringen te onderzoeken.

Ook kan aandacht worden besteed aan het voorstellen en oefenen van andere reacties.

Dat betekent niet dat hypnotherapie letterlijk een ego verwijdert of oude herinneringen herschrijft.

Evenmin is aangetoond dat iedere diepgewortelde overtuiging met hypnotherapie blijvend kan worden veranderd.

De waarde van begeleiding hangt af van de persoonlijke hulpvraag en van wat je met nieuwe inzichten in het dagelijks leven doet.

Van automatisch reageren naar bewuster kiezen

Misschien merk je dat je vaak op dezelfde manier reageert.

Je verdedigt jezelf wanneer je kritiek krijgt.

Je past je aan om conflicten te voorkomen.

Of je probeert alles onder controle te houden om je veilig te voelen.

Het kan waardevol zijn om deze reacties niet onmiddellijk te beoordelen als goed of fout.

Onderzoek liever wat er gebeurt.

Welke overtuiging speelt mee?

Wat probeert je reactie te beschermen?

En welke andere mogelijkheid heb je?

Bewustwording betekent niet dat je nooit meer automatisch zult reageren.

Maar wanneer je patronen beter leert herkennen, kan er meer ruimte ontstaan om bewust te kiezen.

Wil je onderzoeken welke overtuigingen en automatische reacties een rol spelen in jouw leven?

Bij Hypnose Noord bied ik persoonlijke begeleiding met hypnotherapie en aandacht voor zelfregulatie, waar dat aansluit bij jouw hulpvraag.

Tijdens een vrijblijvende kennismaking bespreken we wat je bezighoudt en bekijken we samen of deze vorm van begeleiding passend is.

Plan een vrijblijvende belafspraak om de mogelijkheden te bespreken.